Een aardbeiplant doet in juli iets wat geen ander gewas in je moestuin doet: hij maakt gratis kopieën van zichzelf. Lange ranken schieten uit de plant, aan het uiteinde zit een piepklein plantje met de aanzet van wortels, en zodra dat de grond raakt slaat het aan.
Daar kun je twee dingen mee. Je knipt ze weg omdat ze energie kosten die je liever in vruchten ziet, of je gebruikt ze om je aardbeibed elke drie jaar gratis te vernieuwen. Meestal doe je allebei, op verschillende momenten.
Wat een uitloper is
Een uitloper is een bovengrondse rank van soms wel een meter lang. Op de knopen zitten dochterplantjes; het eerste na ongeveer dertig centimeter, daarna volgen er meer op dezelfde rank.
De eerste is de beste. Die zit het dichtst bij de moederplant, krijgt de meeste voeding en wordt het sterkst. De tweede en derde op dezelfde rank zijn zwakker, en die knip je weg.
Junidragers maken er volop. Doordragers maken er weinig tot geen, en dat is logisch: hun energie gaat de hele zomer in vruchten zitten.
Wanneer knip je ze weg
Tijdens de bloei en de oogst: allemaal weg. Elke rank die de plant maakt, kost energie die anders in de vruchten was gegaan. Loop er in mei en juni wekelijks langs en knip ze bij de voet af.
Dit is een van die handelingen die weinig lijkt voor te stellen en merkbaar verschil maakt in vruchtgrootte.
Na de laatste pluk: laat er een paar staan, want dan heb je ze nodig.
Nieuwe planten maken
De beste maand is juli, direct na de oogst van de junidragers. De moederplant heeft dan nog een hele zomer om de dochters groot te maken.
- Kies je moederplanten. Neem de gezondste en meest productieve, niet degene die achterbleef. Je selecteert hier, en dat is de gratis kwaliteitsslag.
- Laat per plant twee tot drie uitlopers staan, de rest knip je weg.
- Zet een potje van tien centimeter met potgrond onder het eerste dochterplantje, ingegraven tot de rand zodat het niet uitdroogt.
- Zet het plantje vast met een haarspeld, een stukje gebogen ijzerdraad of een steen. Het moet contact houden met de grond.
- Laat de navelstreng zitten. De rank naar de moeder blijft de dochter voeden zolang die nog geen eigen wortels heeft.
- Houd vochtig, vier tot zes weken.
- Knip de rank door als het plantje eigen blad maakt en zich verzet als je er zacht aan trekt.
- Plant uit in augustus of september op de nieuwe plek.
Je kunt ze ook rechtstreeks in de grond laten wortelen zonder potje. Dat werkt, maar bij het verplanten beschadig je de wortels, en dan staat de plant twee weken stil.
Hoe vaak je dit doet
Een aardbeiplant geeft het tweede jaar het meest, het derde jaar minder en daarna weinig. Vervangen om de drie jaar is dus geen luxe maar gewoon onderhoud.
Het systeem dat het minste werk kost: deel je aardbeibed in drieën en vernieuw elk jaar één deel met uitlopers van het oudste deel. Zo heb je altijd planten van één, twee en drie jaar oud, en oogst je elk jaar een volle opbrengst.
Zet het nieuwe deel wel op een andere plek als je kunt. Aardbeien op dezelfde grond na dezelfde grond bouwen bodemschimmels op; vier jaar tussenpauze is het advies.
Wanneer je beter niet vermeerdert
Hier zit een risico dat mensen vaak niet kennen: uitlopers nemen alles van de moederplant mee, inclusief virussen.
Aardbeien kunnen een aantal virusziekten oplopen die met bladluis worden overgedragen. Je merkt er aanvankelijk weinig van, en per generatie stapelt het op. Na drie of vier generaties zie je kleinere planten, gekroesd blad en een opbrengst die zakt.
De werkbare tussenweg: vermeerder twee of drie generaties met eigen uitlopers, en koop daarna weer gecertificeerde planten. Dat is wat volkstuinders in de praktijk doen en het werkt prima.
Vermeerder in geen geval van een plant die er slecht uitziet, met gekroesd of vlekkerig blad. Dan zet je het probleem voort.
Een tip voor potten en goten
Kweek je in hangpotten of een dakgoot, dan hangen de uitlopers in de lucht en vinden ze nooit grond. Dat is lastig als je wilt vermeerderen en makkelijk als je dat niet wilt.
Wil je wel nieuwe planten: hang een potje met grond onder de goot en leid de uitloper erin. Werkt precies zoals in de volle grond, alleen hangt het potje in plaats van dat het staat.
Wat een bed van twee vierkante meter je oplevert
Veertien planten maken samen makkelijk dertig tot vijftig uitlopers in één zomer, als je ze laat gaan.
Daarvan gebruik je er in de praktijk vijf tot zeven, namelijk de eerste dochter van je beste planten. De rest knip je weg.
Wat dat waard is: aardbeiplanten kosten rond € 1,50 per stuk. Een bed van veertien planten vernieuwen kost dus € 21 als je koopt, of een paar potjes en een kwartier werk in juli als je uitlopers gebruikt.
Over drie vervangingsrondes, oftewel negen jaar, scheelt dat ongeveer € 60 — plus dat je elke keer verder selecteert op de planten die het bij jou het beste deden.
Een moederbed: voor wie meer wil
Wie elk jaar veel planten nodig heeft, bijvoorbeeld voor een groot bed of om weg te geven, legt een apart moederbed aan.
Dat is een rij van drie tot vijf planten waar je alle bloemen van afknipt. Geen vruchten dus, en daardoor gaat al hun energie naar uitlopers. Eén moederplant levert zo makkelijk tien tot vijftien goede dochters per seizoen, in plaats van twee of drie.
Het is een bewuste ruil: je geeft de oogst van die planten op in ruil voor vermeerderingsmateriaal. Voor een gewone tuin is dat overdreven, voor een volkstuin of een gezamenlijk project niet.
Zet het moederbed apart van je productiebed, zodat de ranken niet door je oogst heen kruipen.
Zo koop je nooit meer aardbeiplanten
Knip uitlopers weg zolang de plant bloeit en draagt, en laat ze na de laatste pluk juist staan. Zet een potje onder de eerste dochter van je beste planten, druk hem aan, en knip de rank door zodra hij eigen blad maakt. Plant ze in augustus uit op een nieuwe plek. Doe dat elk jaar met een derde van je bed en je koopt nooit meer aardbeiplanten — al blijft het verstandig om na twee of drie generaties weer eens verse, gekeurde planten te halen.
Meer lezen bij
- Voorkom een plaag, begin vandaag! — Milieu Centraal
Cristian Soto schrijft over tuinieren, moestuinen en klussen in en om het huis. Hij bouwt de rekenhulpen op deze site zelf en test elke berekening met echte maten uit zijn eigen tuin voordat die online gaat. Zijn uitgangspunt: uitleggen in gewone taal wat andere sites vaag laten.