Een feromoonval is een doosje met een lokstof die het geurspoor van een vrouwtjesvlinder nabootst. De mannetjes vliegen erop af en blijven plakken. Het ziet er overtuigend uit, en in het tuincentrum staat het bij de bestrijdingsmiddelen.
Dat laatste is misleidend. Een feromoonval is een meetinstrument, en als je hem zo gebruikt is hij uitstekend. Als bestrijding is hij dat niet, en dat is geen mening maar rekenwerk.
Waarom hij je haag niet redt
Eén vrouwtje zet enkele honderden eitjes af. Om de populatie te laten krimpen, zou je dus vrijwel álle mannetjes moeten wegvangen voordat er ook maar één vrouwtje bevrucht raakt.
Dat lukt niet. Een val vangt er tientallen, er blijven er genoeg over, en één ontsnapt mannetje kan meerdere vrouwtjes bevruchten. De rekensom loopt hopeloos in het nadeel van de val.
Daar komt iets bij dat mensen zelden bedenken: de lokstof trekt ook vlinders aan die er anders niet waren geweest. Een val vlak naast je haag lokt mannetjes uit de wijde omgeving naar precies de plek waar jouw buxus staat. Vangen doe je er een deel van; de rest is inmiddels wel in je tuin.
Waar hij wél voor deugt
Het probleem bij buxusmot is nooit het middel maar het moment. Een Bt-behandeling werkt op jonge rupsen en doet weinig op grote, dus je wilt weten wanneer de eitjes zijn afgezet.
Dat vertelt een val je precies. Vang je de eerste mannetjes, tel dan tien tot veertien dagen op en dat is je behandelmoment. Zonder val gok je op de kalender; met val weet je het voor jouw tuin en dit jaar.
Dat is meer waard dan het klinkt, want de generaties schuiven per jaar twee weken op met het weer. De data in wanneer buxusmot bestrijden zijn een richtlijn; een val maakt er een meting van.
Hoe je hem gebruikt als meetinstrument
- Hang hem op vanaf april, vóór de eerste vlucht. Later ophangen betekent dat je het begin mist, en juist het begin is de informatie.
- Op planthoogte, in de open lucht en niet ín de struik.
- Niet pal naast de haag maar een paar meter ervandaan, om te voorkomen dat je de vlinders naar je buxus lokt.
- Eén val per tuin is genoeg als je hem gebruikt om te meten. Meer vallen meten niet beter, ze lokken alleen meer.
- Kijk wekelijks en schrijf op wat je vangt. Een getal op een briefje is het hele punt.
- Vervang de lokstof volgens de verpakking, meestal na zes tot acht weken.
Wat de aantallen je vertellen
| Wat je vangt | Wat het betekent | Wat je doet |
|---|---|---|
| Niets, weken achtereen | De vlucht is nog niet begonnen | Blijven kijken, niet spuiten |
| De eerste paar | De vlucht begint | Noteer de datum, tel 10 tot 14 dagen op |
| Aantallen lopen op | Piek van de vlucht | Behandelmoment nadert |
| Aantallen zakken weer | Vlucht voorbij, eitjes liggen er | Nu behandelen, en controleren in het hart |
| Weer oplopend, weken later | Volgende generatie | Hele cyclus opnieuw |
Die laatste rij is waarom een val het hele seizoen blijft hangen: hij laat de twee of drie generaties keurig als aparte golven zien.
Waarom je toch in de struik moet kijken
Een val vangt mannetjes, geen rupsen. Hij vertelt je wanneer er vlinders zijn, niet of er in jouw haag daadwerkelijk iets vreet.
Blijf daarom schudden boven een wit vel papier en in het hart kijken. De val zegt wanneer je moet gaan kijken; het kijken zelf zegt of je moet ingrijpen.
Het komt voor dat je een goede vangst hebt en toch geen rupsen vindt, bijvoorbeeld omdat de vlinders van elders kwamen. Dan doe je niets.
Zelf een val maken
De lokstof kun je niet zelf maken, die koop je als capsule. De val eromheen wel, en dat scheelt de helft van de prijs.
- Een emmer of bak van vijf liter, lichtgekleurd. Vul hem voor een derde met water en een scheut afwasmiddel, zodat vlinders die erin vallen niet meer weg kunnen.
- Hang de capsule net boven het water, aan een ijzerdraadje dat je over de rand spant.
- Een deksel of kapje erboven tegen de regen, met ruimte eromheen zodat de vlinders erbij kunnen.
- Ververs het water om de twee weken, anders gaat het stinken en vang je niets meer.
Werkt net zo goed als een gekochte deltaval, en je hoeft alleen de capsules bij te kopen. Voor het doel — weten wanneer de vlucht begint — is dat ruim voldoende.
Wat je met de aantallen doet
Een getal zonder context zegt weinig, dus het gaat om het verloop. Noteer wekelijks wat je vangt in een notitie op je telefoon of op een briefje in het schuurtje, met de datum erbij.
Wat je na één seizoen hebt: de exacte weken waarin bij jóu in de tuin de vluchten vielen. Dat is bruikbaarder dan welke algemene kalender ook, want het verschilt per regio, per tuin en per jaar.
Na twee of drie jaar zie je het patroon en weet je zonder val wanneer je moet kijken. Dan is het instrument zijn geld dubbel waard geweest.
Wat je in plaats daarvan koopt
Wil je aan het begin van het seizoen geld uitgeven dat het meeste oplevert, dan is dat niet een tweede val maar:
Een zak Bt-poeder. Gaat meerdere seizoenen mee en is het enige middel dat tot in het hart van de plant werkt. Zie buxusmot biologisch bestrijden.
Niets, en een kwartier per twee weken. De tuinslang die je al hebt, met een zeil eronder. Bij vroeg ingrijpen is dat in veel tuinen genoeg.
Wat een val kost en wat hij oplevert
Kosten: een val met lokstof rond € 15 tot € 25, plus vervangende lokstoffen van € 8 tot € 12 per stuk voor de rest van het seizoen. Reken op € 30 tot € 45 per jaar als je hem van april tot oktober laat hangen.
Als bestrijding: verwaarloosbaar effect op de populatie, en mogelijk lok je vlinders naar je tuin.
Als meetinstrument: je weet per generatie binnen een paar dagen wanneer je moet behandelen, in plaats van te gokken op de kalender. Dat is bij Bt het verschil tussen een behandeling die werkt en een die niets doet.
Voor die tweede functie is het geld goed besteed. Voor de eerste niet, en op de verpakking staat dat onderscheid zelden.
Waar je hem voor ophangt
Koop een feromoonval als je wilt weten wánneer je moet ingrijpen, hang hem op in april een paar meter van je haag, en noteer wekelijks wat erin zit. Tel bij de eerste vangst tien tot veertien dagen op en behandel dan. Koop hem niet omdat je denkt dat hij de vlinders wegvangt — daarvoor zijn het er domweg te veel, en één vrouwtje dat je mist heeft er honderden bij zich.
Meer lezen bij
- Mollen in je tuin: omarm deze nuttige kracht — Milieu Centraal
Cristian Soto schrijft over tuinieren, moestuinen en klussen in en om het huis. Hij bouwt de rekenhulpen op deze site zelf en test elke berekening met echte maten uit zijn eigen tuin voordat die online gaat. Zijn uitgangspunt: uitleggen in gewone taal wat andere sites vaag laten.