Zeepoplossing tegen bladluis: de juiste verhouding

Zeep is het enige huismiddel tegen bladluis waarvan het werkingsmechanisme onomstreden is. Het is ook het middel waarbij de meeste mensen de verhouding verkeerd hebben, en dan verbranden ze het blad dat ze wilden redden. Hieronder staat de dosering, het aanmaken en de fouten die het vaakst worden gemaakt.

Welke zeep

Koop groene zeep zonder toevoegingen. Sommige potten bevatten parfum of soda; die wil je niet op blad. Op het etiket hoort weinig meer te staan dan kaliumzouten van vetzuren en water.

De verhouding

Dit is het hele artikel in drie regels.

• Standaard: 20 ml groene zeep op 1 liter water. Dat is ongeveer één eetlepel. Voor de meeste tuinplanten de juiste sterkte.
• Gevoelig of jong blad: 10 ml per liter. Jonge scheuten, zaailingen, kamerplanten, alles met dun blad.
• Hardnekkig op stevig blad: 30 ml per liter. Dit is het maximum. Daarboven is het geen betere bestrijding maar bladschade.

Gebruik lauw water; in koud water lost zeep slecht op en dan krijg je plaatselijk veel te sterke druppels.

Aanmaken

Doe de zeep in de spuit, giet er het water bij en niet andersom — anders schuimt het over. Roer of schud zachtjes. Veel schuim betekent dat je te hard hebt geschud, niet dat het beter werkt.

Maak niet meer aan dan je diezelfde dag gebruikt. Een restje dat een week staat, scheidt uit en de verhouding klopt dan niet meer.

Hard water kan zeep laten uitvlokken; je ziet dan witte vlokjes in de spuit. Regenwater uit de regenton werkt daarom beter dan kraanwater.

Spuiten: wanneer en hoe

Zeep heeft geen nawerking. Het doodt alleen wat het op dat moment raakt. Dat bepaalt de hele werkwijze.

• Vroeg in de ochtend of tegen de avond. Nooit in de volle zon: dan droogt het op voordat het werkt, en verbrandt het blad.
• Onderkant van het blad en de groeitoppen. Daar zitten ze. Alleen bovenop spuiten is verspilde moeite.
• Tot het druipt. Een fijn nevellaagje is niet genoeg; de luis moet nat worden.
• Niet bij regen op komst. Het spoelt eraf voordat het effect heeft.
• Niet bij hitte boven 25 graden.

Herhalen

Eén keer spuiten is vrijwel altijd te weinig. Er blijven exemplaren zitten die je niet geraakt hebt, en die vermeerderen zich in dagen.

Spuit drie keer met vier dagen ertussen. Zie je daarna nog kolonies, kijk dan eerst of er mieren op de plant lopen; die verplaatsen luizen actief naar plekken die jij net schoongemaakt hebt.

Spiritus erbij: meestal niet

Een veelgedeeld recept is zeep met een scheut spiritus. De gedachte is dat alcohol de waslaag sneller oplost.

Dat klopt, en het geldt ook voor de waslaag van het blad. Op stevige, volwassen bladeren van een grote struik gaat het vaak goed; op jonge scheuten — precies waar bladluis zit — geeft het bladschade.

Waar spiritus wél goed voor is: gericht deppen van wolluis met een wattenstaafje. Die zit onder een wasdons waar zeepoplossing niet doorheen komt. Dat is een andere toepassing dan sproeien.

Wil je het toch proberen als de zeep niet aanslaat: maximaal 10 ml spiritus per liter, en test eerst op één blad met 48 uur wachttijd.

Wat er misgaat

• Te sterk aangemaakt. Veruit de meest voorkomende fout. Een flinke scheut in plaats van een afgemeten eetlepel zit al snel op het drievoudige.
• In de zon gespoten. Nummer twee.
• Alleen bovenop gespoten. De kolonie zit eronder en blijft zitten.
• Eén keer gespoten en verbaasd zijn. Zonder nawerking is herhalen geen optie maar noodzaak.
• Op een plant vol lieveheersbeestjes. Zeep raakt die ook. Zitten er al roofinsecten, doe dan niets.

Waar dezelfde oplossing nog meer op werkt

Zeep werkt tegen alles met een zachte huid dat je direct kunt raken. Dat is meer dan alleen bladluis.

De regel erachter: zeep werkt op alles met een dunne, doorlaatbare buitenkant. Zodra er een schild, een wasdons of een dikke huid tussen zit, gebeurt er niets.

Bewaren

De pot groene zeep zelf gaat jaren mee; bewaar hem vorstvrij en goed dicht. Vriest hij in, dan scheidt hij uit en lost hij daarna slecht meer op.

De aangemaakte oplossing bewaar je niet. Maak per keer aan wat je nodig hebt. Een restje in de spuit scheidt binnen een paar dagen uit, en wat er dan uit komt is plaatselijk veel sterker dan bedoeld — precies hoe een verbrand blad ontstaat bij iemand die de dosering wél goed had.

Spoel de spuit na gebruik om met schoon water. Zeepresten die indrogen verstoppen het mondstuk, en dan krijg je een straal in plaats van een nevel.

Veilig op groente?

Ja. Zeep laat geen giftige resten achter en er is geen wachttijd zoals bij chemische middelen. Spoel wat je oogst wel gewoon af.

Dat maakt zeep tot de logische keuze op alles wat je gaat eten: sla, kool, tuinbonen, courgette. Chemische middelen hebben daar een veiligheidstermijn van dagen, wat bij een gewas dat je om de twee dagen oogst een reëel probleem is.

Welke spuit je gebruikt

Het gereedschap doet meer dan je denkt, want zeep werkt alleen waar het terechtkomt.

• Een drukspuit van 1 of 2 liter met een verstelbaar mondstuk is voor een gemiddelde tuin de juiste maat. Je houdt de druk op peil en je kunt lang doorspuiten met één hand.
• Een simpele plantenspuit volstaat voor een paar rozen of kamerplanten, maar je krijgt er de onderkant van het blad lastig mee geraakt.
• Zet het mondstuk op nevel, niet op straal. Een straal blaast de luizen weg zonder ze nat te maken, en dan heb je alleen water gebruikt.
• Kun je de spuitkop kantelen zodat hij omhoog richt, dan scheelt dat een hoop gebukt staan bij het behandelen van bladonderkanten.

Gebruik voor zeep en voor onkruidmiddelen nooit dezelfde spuit. Een restje glyfosaat of azijn in de tank maakt van je zeepoplossing een middel dat je planten verbrandt, en dat is een fout die je pas twee dagen later ziet.

De samenvatting die op de pot past

Eén eetlepel groene zeep op een liter lauw water, in de ochtend of de avond, tot het druipt, onderkant van het blad, drie keer met vier dagen ertussen. Nooit in de zon, nooit met afwasmiddel, en eerst kijken of er al lieveheersbeestjes zitten — want dan hoef je het helemaal niet te doen.

Meer lezen bij

• Vraatinsecten in de tuin — Milieu Centraal