Huismiddelen tegen bladluis: welke werken er echt?

Zoek op huismiddelen tegen bladluis en je krijgt een lijst die al decennia ongewijzigd rondgaat: azijn, afwasmiddel, spiritus, knoflook, brandnetelgier, melk, bakpoeder, tabak. Ze worden allemaal met evenveel stelligheid aanbevolen, wat vervelend is, want ze zijn beslist niet allemaal even verstandig.

Hieronder staan ze op een rij met wat er werkelijk gebeurt: wat het middel doet met de luis, wat het doet met de plant, en of het de moeite waard is. Drie ervan houd ik over.

Groene of bruine zeep — de enige die ik zou aanraden

Werkt het? Ja, en het mechanisme is onomstreden. Zeep tast de beschermende waslaag van het insect aan, waardoor het uitdroogt. Geen gif, geen resten, geen wachttijd voor de oogst.

Schade aan de plant? Beperkt, mits je je aan de verdunning houdt en niet in de volle zon spuit. Bij een te sterke oplossing verbrand je alsnog het blad.

Let op: het moet de luis raken. Zeep heeft geen nawerking, dus het gaat om grondig sproeien van de onderkant van het blad en de groeitoppen, en om herhalen na een paar dagen.

Oordeel: doen. Dit is het huismiddel dat het dichtst bij een echt bestrijdingsmiddel komt zonder de nadelen ervan.

Water met een harde straal — gratis en onderschat

Werkt het? Verrassend goed. Luizen hechten zich met hun zuigsnuit en laten niet vanzelf los; eenmaal van de plant gespoten vinden ze hem zelden terug.

Schade? Alleen aan slappe jonge scheuten als je te hard spuit.

Oordeel: altijd eerst dit proberen. Drie keer in een week, in de ochtend. Bij lichte aantasting is er niets anders nodig, en het is het enige middel dat lieveheersbeestjes volledig ongemoeid laat.

Brandnetelgier — traag, maar het klopt wel

Werkt het? Niet als bestrijdingsmiddel, en zo wordt het vaak wel gepresenteerd. Wat het doet is de plant voeden en steviger maken, waardoor die minder aantrekkelijk wordt voor luis. Dat is een langzaam, preventief effect.

Schade? Te geconcentreerd gebruikt verbrandt het wortels. Verdunnen tot de kleur van thee.

Oordeel: doen als aanvulling, niet als noodgreep. Zet het in april op, gebruik het als voeding, en verwacht geen effect op een kolonie die er al zit. Het ruikt ook behoorlijk.

Azijn — nee

Werkt het? De luizen gaan dood. Maar azijn is zuur en maakt geen onderscheid: de jonge scheuten waar de luizen zitten zijn precies het bladweefsel dat het slechtst tegen zuur kan.

Schade? Bruine randen na een dag, en verbranding die je aanvankelijk aan de luizen toeschrijft. De roofinsecten gaan mee.

Oordeel: niet doen op planten die je wilt houden. Uitgebreider in bladluis bestrijden met azijn.

Afwasmiddel — nee, en dit is de meest voorkomende fout

Dit wordt constant verward met zeep, en het is iets anders. Afwasmiddel is een synthetisch ontvettingsmiddel, ontworpen om vet van borden te halen. Op een blad haalt het de waslaag weg die de plant tegen uitdroging beschermt.

Schade? Duidelijk meer dan bij groene zeep, en bij de doseringen die rondgaan — een flinke scheut in een plantenspuit — flink meer. Veel merken bevatten bovendien parfums en additieven waarvan niemand weet wat ze op blad doen.

Oordeel: niet doen. Groene zeep kost 16 cent per liter spuitvloeistof en is er wél voor bedoeld.

Spiritus — alleen met een wattenstaafje, niet in de spuit

Werkt het? Op wolluis, dat wittige donsbeestje op kamerplanten, is spiritus op een wattenstaafje effectief: het lost de waslaag op waar water niet doorheen komt.

Als spuitmiddel over de hele plant? Alcohol verdampt snel en droogt het blad uit, en de recepten die rondgaan — spiritus plus afwasmiddel — stapelen twee risico s op elkaar.

Oordeel: gericht deppen ja, sproeien nee. En dan alleen op stevige kamerplanten, niet op dunne jonge scheuten.

Knoflook en ui — nauwelijks

Werkt het? Een knoflookaftreksel werkt in enige mate afwerend, en niet dodend. Het effect is bescheiden en het spoelt bij de eerste regenbui weg.

Schade? Geen, als je het verdunt.

Oordeel: onschuldig tijdverdrijf. Wie het leuk vindt kan het doen; verwacht er weinig van, en gebruik het niet als je enige maatregel bij een kolonie die echt schade doet.

Melk en bakpoeder — verkeerde plaag

Deze twee werken in zekere mate tegen meeldauw, een schimmel. Tegen bladluis, een insect, is er geen mechanisme waardoor ze iets zouden doen.

Oordeel: verwarring. Ze staan waarschijnlijk in het rijtje omdat ze in een ander lijstje thuishoren.

Tabak — nee, en dit is niet onschuldig

Een aftreksel van tabak bevat nicotine, dat als insecticide inderdaad werkt. Het is ook giftig voor mens, huisdier en alles wat er verder rondvliegt, en het is niet voor niets uit de professionele gewasbescherming verdwenen.

Daar komt bij dat tabaksresten het tabaksmozaïekvirus kunnen overdragen op tomaat, paprika en aubergine.

Oordeel: niet doen. Van alle middelen in deze lijst is dit de enige waarbij het risico verder reikt dan je eigen plant.

Hoe je zelf een tuintip beoordeelt

Er komen elk jaar nieuwe huismiddelen bij, en de lijst hierboven is over vijf jaar weer anders. Drie vragen scheiden het kaf van het koren, en je kunt ze op elke tip loslaten.

1. Is er een mechanisme? Zeep tast de waslaag aan — dat is na te vertellen. Melk tegen een insect: niemand kan uitleggen hoe dat zou werken. Kan de tip niet uitleggen waaróm het werkt, wees dan sceptisch.

2. Maakt het onderscheid tussen plaag en plant? Zuur, alcohol en ontvetter werken op het insect via hetzelfde mechanisme als op het blad. Alles wat op beide even hard inwerkt, is per definitie een compromis.

3. Wat gebeurt er 48 uur later? Bijna elke tip wordt beoordeeld op het effect na twee uur. De schade komt na twee dagen. Een middel is pas goed als de plant er na twee dagen beter voorstaat dan de onbehandelde buurplant.

Loop het hele lijstje hierboven nog eens langs met deze drie vragen en je komt zelf op dezelfde drie overblijvers uit.

Twee dingen die niet in het rijtje staan

Sluipwespen kopen. Voor een kas of serre is dit het meest effectieve dat er is, en het is geen huismiddel maar wel biologisch. Het zijn minuscule wespjes die hun ei in de luis leggen; je ziet later bruine, opgeblazen luizenlijfjes zitten. In een open tuin komen ze meestal vanzelf.

Gewoon wachten. Niet doen staat nooit in een lijstje met middelen, want het is geen middel. Toch is het bij een lichte aantasting in juni de optie met de beste uitkomst, omdat de kolonie binnen twee weken instort zodra de roofinsecten er zijn.

Wat grootmoeder eigenlijk deed

Het aardige is dat de twee middelen die overeind blijven, water en zeep, waarschijnlijk ook precies de twee zijn die vroeger het meest werden gebruikt. Zeep was er, een gieter was er, en de rest van het lijstje is er in de loop van de tijd bijgekomen omdat het goed klonk.

Dus: spuit ze eraf met water, pak zeep als dat niet genoeg is, en laat het keukenkastje verder dicht. De lieveheersbeestjes doen de rest, mits je ze niet per ongeluk mee hebt opgeruimd.

Meer lezen bij

• Mollen in je tuin: omarm deze nuttige kracht — Milieu Centraal