Azijn en afwasmiddel zijn de twee huismiddelen die bij buxusmot het vaakst worden aangeraden, en ze staan allebei hoog in wat mensen zoeken. Ze doden ook allebei rupsen. Dat is alleen niet de vraag die je moet stellen.
De vraag is wat er met je buxus gebeurt, en wat er gebeurt met de rupsen die je níet raakt — want dat zijn er bij dit insect altijd het merendeel.
Azijn: nee
Werkt het? Op de rups die je raakt, ja. Azijnzuur tast het insect aan.
Wat doet het met de buxus? Buxusblad heeft een dikke waslaag en verdraagt meer dan een courgetteblad, maar schoonmaakazijn van 8 procent is nog steeds zuur genoeg om bladschade te geven. Je ziet het als bruine randen en vlekken, vooral op jong blad en op plekken waar de druppels blijven staan. Op een plant die al kaalgevreten is en moet herstellen, is dat het laatste wat je wilt.
En de grond? Bij herhaald gebruik op dezelfde plek daalt de zuurgraad van de bovenlaag. Buxus staat graag op kalkrijke, eerder basische grond — azijn werkt daar precies tegenin.
Het echte bezwaar: je raakt ze niet. Buxusmotrupsen zitten in het hart van de struik, achter webdraden, tussen dicht blad. Een sproeier bereikt daar hooguit een deel van. Je verbrandt dus de buitenkant van je plant om een minderheid van de rupsen te doden.
Afwasmiddel en Dreft: nee
Dit wordt vaak verward met groene zeep, en het is iets anders. Afwasmiddel is een synthetische ontvetter, gemaakt om vet van borden te halen. Op blad haalt het de waslaag weg die de plant tegen uitdroging beschermt.
Bij buxus komt daar iets specifieks bij: die dikke, glanzende waslaag is precies waar de plant het van moet hebben. Een buxus die je ontvet, droogt sneller uit en is gevoeliger voor de zon.
En ook hier het hoofdbezwaar: het is een contactmiddel zonder nawerking, en de rupsen zitten waar je niet komt.
Wat dan wel: water, en dan Bt
Een harde waterstraal is het onderschatte middel bij buxusmot en verrassend effectief. Spuit van bovenaf en van binnen naar buiten, met een zeil eronder. Rupsen die op de grond vallen vinden de struik zelden terug, en wat je opraapt gaat mee in de restafvalbak.
Voordelen: gratis, geen bladschade, werkt op élke rupsmaat, en je kunt het zo vaak herhalen als je wilt. Bij een beginnende aantasting is dit vaak voldoende.
Een Bt-middel is de volgende stap. Dat is een bacteriepreparaat dat alleen werkt op rupsen die het opeten, en verder niets raakt. Hoe dat werkt en wanneer je het gebruikt staat in het artikel over biologisch bestrijden verderop in dit cluster.
Het is bovendien het enige middel in dit rijtje dat wél tot in het hart van de plant werkt, omdat de rups het met zijn voedsel binnenkrijgt in plaats van dat jij hem moet raken.
De andere middelen die circuleren
Groene zeep. Zachter dan afwasmiddel en minder schadelijk voor het blad. Tegen rupsen doet het echter weinig: zeep werkt op insecten met een dunne, doorlaatbare huid zoals bladluis. Een rups van vier centimeter lacht erom.
Spiritus. Verdampt snel, droogt blad uit, en bereikt het hart van de plant al helemaal niet. Geen reden om dit te doen.
Lavameel of gesteentemeel. Wordt aangeraden als afwerend poeder. Het spoelt bij de eerste regenbui weg en er is weinig dat erop wijst dat het rupsen tegenhoudt.
Kalk. Doet niets tegen de rupsen. Buxus houdt wél van kalk in de grond, dus als bemesting is het zinnig — alleen niet als bestrijding.
Javel of chloor. Dit kom je tegen en het is ronduit slecht advies. Je beschadigt de plant, de bodem en alles eromheen.
Wat er in het tuincentrum staat
Op het schap staan grofweg drie dingen naast elkaar, met etiketten die allemaal «buxusmot» roepen.
Bt-preparaten. Poeder in een zakje, dat je oplost. Werkt alleen op rupsen, raakt verder niets, en is het enige type dat de rups binnenkrijgt via het blad. Herkenbaar aan de vermelding van Bacillus thuringiensis op de achterkant.
Breedwerkende insecticiden. Werken snel en raken alles wat er loopt of vliegt, inclusief bijen en de vogels die van de rupsen eten. Herkenbaar aan de waarschuwing dat je niet op bloeiende gewassen mag spuiten.
Feromoonvallen. Vangen mannetjes. Nuttig om te weten wanneer een vlucht begint, en ze redden je haag niet.
Wat je op de achterkant opzoekt, in deze volgorde:
- Het toelatingsnummer, met de letters W en NL. Geen nummer betekent geen toegelaten middel in Nederland.
- Staat buxus erbij? Toelatingen zijn per gewas.
- De zin over bijen. Staat er iets over niet toepassen bij bloeiende gewassen, dan is het breedwerkend, wat er verder ook op de voorkant staat.
- Hoe vaak herhalen. Eén behandeling is bij buxusmot nooit genoeg.
Een groen etiket met een blaadje erop is vormgeving en geen keurmerk. De informatie staat op de achterkant.
Het punt dat alle huismiddelen missen
Bij bladluis zit de plaag aan de buitenkant en kun je hem met een spuit bereiken. Bij buxusmot zit hij binnenin, achter web, in een struik die juist zo dicht is gesnoeid dat er niets doorheen komt.
Daarmee vallen alle contactmiddelen automatisch af als hoofdaanpak, hoe goed ze op zichzelf ook werken. Wat overblijft is: er fysiek doorheen gaan met water, of iets gebruiken dat de rups opeet.
Dat is meteen de reden dat vroeg ingrijpen zoveel uitmaakt. In maart is de struik nog open en zitten er weinig rupsen; in juli is hij dichtgegroeid en zit het er vol.
De rekensom bij één haag
Azijn: een liter schoonmaakazijn kost € 0,90 en bereikt misschien een derde van de rupsen. De buitenkant van de haag krijgt bladschade die je twee dagen later ziet en toeschrijft aan de rupsen.
Water: gratis, bereikt bij goed spuiten een aanzienlijk deel, geen schade, en zo vaak te herhalen als je wilt.
Bt-middel: een verpakking kost rond € 15 en gaat meerdere seizoenen mee. Bereikt ook wat jij niet ziet, mits je op jonge rupsen spuit.
Het goedkoopste en het duurste werken allebei beter dan het middel ertussenin — en dat middel ertussenin is het enige dat je plant beschadigt.
Wat je uit het keukenkastje laat staan
Azijn en afwasmiddel verbranden de waslaag van een plant die juist moet herstellen, en ze bereiken de rupsen niet waar die zitten. Pak in plaats daarvan de tuinslang met een zeil eronder, en gebruik een Bt-middel als dat niet genoeg is. Dat eerste kost niets en dat tweede is het enige dat wel tot in het hart van de struik komt.
Meer lezen bij
- Plagen op kamerplanten — Milieu Centraal
Cristian Soto schrijft over tuinieren, moestuinen en klussen in en om het huis. Hij bouwt de rekenhulpen op deze site zelf en test elke berekening met echte maten uit zijn eigen tuin voordat die online gaat. Zijn uitgangspunt: uitleggen in gewone taal wat andere sites vaag laten.