Een koivijver is geen tuinvijver met dure vissen erin. Het is een andere constructie, met andere maten en een filterinstallatie die het grootste deel van het budget opslokt. Wie een gewone vijver graaft en er koi in zet, komt er binnen twee seizoenen achter dat het water het niet houdt.
Dit artikel zet op een rij wat er precies anders is, zodat je vooraf kunt beslissen of je dit wilt — of dat een gewone vijver met wat goudvissen beter bij je past.
De maten liggen hoger, en niet een beetje
| Tuinvijver | Koivijver | |
|---|---|---|
| Minimale inhoud | Vanaf 500 liter | 5.000 liter, liever 10.000 |
| Diepte | 60 tot 80 cm | Minimaal 120 cm, liefst 150 |
| Filter | Niet nodig | Verplicht en continu |
| Beplanting | Half het oppervlak | Weinig tot geen |
| Stroom | Geen | Het hele jaar door |
Die diepte is geen luxe. Koi worden groot — vijftig tot zeventig centimeter is normaal — en ze hebben volume nodig om te keren en te overwinteren. In een vijver van tachtig centimeter staan ze in de winter feitelijk in een te koude, te ondiepe bak.
De vuistregel voor bezetting: reken op ongeveer duizend liter per volwassen koi. Dat is aanzienlijk ruimer dan de regel voor gewone vijvervissen, en het is de reden dat vijfduizend liter de praktische ondergrens is voor een handjevol vissen.
Waarom er geen planten in staan
Dit verrast veel mensen die een natuurlijke vijver gewend zijn. Koi zijn bodemwoelers: ze graven in de vijvermanden, trekken planten los en eten jong blad. Een waterlelie in een koivijver is een waterlelie voor één seizoen.
Het gevolg is dat de biologische zuivering die planten in een natuurlijke vijver verzorgen, hier volledig door techniek moet worden overgenomen. Dat is de kern van het verschil: waar de ene vijver zuivert met planten, zuivert de andere met een filter.
Wil je toch groen, dan werk je met een aparte plantenzone achter een scherm waar de vissen niet bij kunnen, of met een helofytenfilter naast de vijver.
De filterinstallatie
Dit is waar het geld heen gaat en waar de meeste beginnersfouten zitten.
Mechanisch filter eerst. Haalt vast vuil eruit: uitwerpselen, blad, voerresten. Een zeefbochtfilter of trommelfilter.
Biologisch filter daarna. Daarin zitten bacteriën die ammoniak omzetten naar nitriet en vervolgens naar nitraat. Dit is het deel dat het water echt leefbaar houdt, en het heeft weken nodig om op gang te komen.
Een UV-C lamp, tegen zweefalg. Die doodt de algen in het water dat erlangs stroomt, waarna het filter ze eruit haalt.
Drie regels die bij alle drie gelden:
- De pomp moet de hele inhoud minstens één keer per uur rondpompen. Bij tienduizend liter is dat een pomp van tienduizend liter per uur, en die draait continu.
- Het filter staat nooit stil, ook niet in de winter. Een biologisch filter dat een week uit staat, is dood en begint weer bij nul.
- Overdimensioneer. Een filter dat te klein is voor je bezetting is de meest voorkomende oorzaak van troebel water, en bijkopen achteraf is duurder dan meteen een maat groter nemen.
Het inlopen: weken, niet dagen
Een nieuwe koivijver kun je niet vullen en dezelfde week vissen kopen. Het biologische filter moet eerst een bacteriekolonie opbouwen, en tot dat moment is er niets dat ammoniak afbreekt.
Ammoniak is voor vissen giftig in zeer kleine hoeveelheden. De klassieke fout is een vijver van drie weken oud met vijf dure koi erin, die het na tien dagen allemaal niet halen — niet door ziekte maar door het water.
Reken op vier tot zes weken inlopen voordat de eerste vissen erin gaan, en zet ze er daarna geleidelijk in, niet allemaal tegelijk. Een testset voor ammoniak en nitriet kost een paar tientjes en is in die eerste maanden het belangrijkste gereedschap dat je hebt.
Het jaarritme
- Voorjaar, boven 10 graden: voorzichtig weer voeren. De vissen zijn zwak na de winter en dit is de periode met de meeste gezondheidsproblemen.
- Zomer: dagelijks voeren, filter wekelijks spoelen, en letten op zuurstof bij warm weer. Boven 25 graden houdt water merkbaar minder zuurstof vast.
- Najaar: minder voeren, blad buiten de vijver houden met een net.
- Winter, onder 8 graden: niet meer voeren. De spijsvertering van een koi ligt dan stil en onverteerd voer blijft in de vis zitten.
- Vorst: houd een gat open voor gasuitwisseling. Nooit het ijs stukslaan.
Kopen: waar je op let
Koi worden verkocht van vijfentwintig euro tot bedragen waar geen bovengrens aan zit, en de prijs zegt weinig over of het dier bij jou past.
- Vraag naar de quarantaine. Een serieuze verkoper houdt nieuwe vissen weken apart voordat ze te koop staan, en vertelt dat uit zichzelf.
- Kijk hoe de vis zwemt. Rustig en gelijkmatig, niet schurend langs de bodem en niet met samengeknepen vinnen.
- Koop klein. Een jonge koi van vijftien centimeter went beter aan nieuw water dan een volgroeid dier, en hij kost een fractie.
- Koop niet alles tegelijk. Drie vissen, dan een paar weken wachten en de waterwaarden volgen, dan pas uitbreiden.
- Zet nieuwe vissen apart als je al een bestand hebt. Eén nieuwe vis kan een hele vijver besmetten.
Als er iets mis is, zie je het aan het gedrag
Je hoeft geen diagnose te stellen om te weten dat er iets aan de hand is. Deze signalen zijn reden om eerst je water te meten:
Schuren langs bodem of wand. Samengeknepen vinnen. Happen naar lucht aan het oppervlak. Apart hangen, niet meer eten.
In veruit de meeste gevallen is de oorzaak geen ziekte maar het water: ammoniak of nitriet die opgelopen zijn omdat het filter het niet aankan, of zuurstoftekort bij warm weer. Meet dus eerst, en grijp niet meteen naar een middel.
Blijft het na het corrigeren van de waterwaarden aanhouden, ga dan naar een gespecialiseerde koihandel of een dierenarts met ervaring in vissen. Het gokken met middelen uit de winkel kost vaker vissen dan dat het er redt.
Wat het kost
Bij een vijver van tienduizend liter, zelf aangelegd:
- Folie en vlies voor een vijver van circa 4 × 3 m en 150 cm diep: reken op ruim 50 m² EPDM, rond € 600.
- Filterinstallatie met mechanisch en biologisch deel plus UV-C: € 800 tot € 2.500.
- Pomp: € 200 tot € 500.
- Graafwerk: zeven tot acht kuub grond. Dit is machinaal werk, geen spade.
- Stroom: een pomp die continu draait kost al snel € 150 tot € 300 per jaar.
- De vissen zelf: van € 25 voor een jonge koi tot bedragen waar geen bovengrens aan zit.
Laat je het aanleggen, dan liggen de tarieven per vierkante meter fors hoger dan bij een gewone vijver, zoals je ziet in wat kost een vijver aanleggen.
Koi of gewone vijvervissen?
Koivijver, 10.000 liter: zo’n € 1.800 tot € 3.800 aan materiaal, zeven kuub grondwerk, filter dat het hele jaar draait, ongeveer € 200 per jaar stroom, en wekelijks onderhoud.
Gewone vijver, 2.400 liter, met een paar goudvissen: rond € 650 aan materiaal, drie kuub grondwerk, klein filtertje, ongeveer € 40 per jaar stroom, en maandelijks een kwartier.
Het verschil is niet alleen geld maar vooral verplichting. Een koivijver kun je geen twee weken aan zijn lot overlaten; een gewone vijver met wat vissen wel. Dat is voor de meeste mensen het doorslaggevende punt, en het is het punt dat in de winkel zelden ter sprake komt.
Voor wie het wél is
Een koivijver is een hobby, geen tuinelement. Wie het leuk vindt om waterwaarden te meten, een filter te onderhouden en vissen te zien groeien die decennia oud kunnen worden, krijgt er veel voor terug. Wie vooral water in de tuin wil met wat beweging erin, is beter af met een gewone vijver — en houdt geld over voor de beplanting die in een koivijver toch niet overleeft.
Meer lezen bij
- Natuurlijke tuinvijver — Milieu Centraal
Cristian Soto schrijft over tuinieren, moestuinen en klussen in en om het huis. Hij bouwt de rekenhulpen op deze site zelf en test elke berekening met echte maten uit zijn eigen tuin voordat die online gaat. Zijn uitgangspunt: uitleggen in gewone taal wat andere sites vaag laten.