In het tuincentrum lijkt het altijd te weinig. Je hebt zeven potjes in je karretje voor een border van vier meter en je denkt: dat wordt niks. Twee jaar later staan diezelfde planten over elkaar heen te groeien en moet de helft eruit.
Plantafstand is het onderdeel van tuinieren waar je het meeste geld mee bespaart en waar bijna iedereen de fout in gaat. Reken hieronder je border door, en lees daarna welke afstand bij welke plant hoort.
Hoeveel planten passen er in je border?
Bereken het aantal planten op basis van de aanbevolen plantafstand.
Plantafstand per soort
De juiste afstand hangt af van hoe breed een plant volgroeid wordt, niet van hoe groot het potje nu is. De vuistregel: plantafstand = de volwassen breedte van de plant. Voor een plant die 40 centimeter breed wordt, houd je dus 40 centimeter aan.
| Type plant | Plantafstand | Per m² | Voorbeelden |
|---|---|---|---|
| Lage bodembedekkers | 20–25 cm | 16–25 | Vrouwenmantel, ooievaarsbek, hosta (klein), zonnehoedje |
| Middelhoge vaste planten | 30–40 cm | 6–11 | Salie, kattenkruid, duizendblad, lavendel, echinacea |
| Hoge vaste planten | 45–60 cm | 3–5 | Vlambloem, monnikskap, zonnebloem (vaste), rudbeckia |
| Siergrassen (klein) | 40–50 cm | 4–6 | Zegge, blauw schapengras |
| Siergrassen (groot) | 80–120 cm | 1 | Prachtriet, pampasgras |
| Kleine heesters | 60–90 cm | 1–3 | Hortensia (klein), spirea, potentilla |
| Grote heesters | 120–200 cm | Minder dan 1 | Sering, vlinderstruik, hortensia (groot) |
| Haagplanten (beuk, liguster) | 25–33 cm | 3–4 per strekkende meter | Beuk, haagbeuk, liguster, taxus |
| Buxusrandje | 15–20 cm | 5–7 per strekkende meter | Buxus, Japanse hulst als vervanger |
Staat er op het etiket een breedte vermeld, gebruik die dan. De tabel is een richtlijn voor wanneer die informatie ontbreekt.
Vierkant of verspringend planten?
De rekenhulp geeft twee getallen, en het verschil is groter dan je zou denken.
Vierkantsverband
Planten in rechte rijen, netjes onder elkaar. Overzichtelijk, makkelijk te wieden, maar er blijven zichtbare gaten tussen de planten. Geschikt voor moestuinen, hagen en formele borders.
Driehoeks- of verspringend verband
Elke rij schuift een halve plantafstand op ten opzichte van de vorige, zoals de stenen in een muur. Op dezelfde oppervlakte passen ongeveer 15 procent meer planten, en het resultaat oogt veel voller en natuurlijker omdat er geen kijklijnen tussen de rijen door lopen.
Voor een border van 4 bij 1,5 meter met een plantafstand van 30 centimeter: 65 planten in vierkantsverband, tegenover 77 verspringend. Voor sierborders is verspringend vrijwel altijd de betere keuze.
De fout die iedereen maakt: te dicht planten
Verse borders zien er kaal uit. De verleiding om de gaten op te vullen is enorm. Wat er dan gebeurt:
- Jaar 1: Prachtig. Alles bloeit, de border staat vol.
- Jaar 2: Planten raken elkaar. Ziet er perfect uit.
- Jaar 3: De sterkste soorten verdringen de zwakkere. Onderin wordt het vochtig en donker, meeldauw en slakken krijgen vrij spel.
- Jaar 4: Je haalt de helft eruit en begint opnieuw. Die planten heb je voor niets betaald.
De oplossing is niet dichter planten maar tijdelijk opvullen. Zaai het eerste jaar eenjarigen tussen de vaste planten: cosmos, goudsbloem, korenbloem, klaproos. Die vullen het gat, kosten bijna niets en verdwijnen vanzelf zodra de vaste planten de ruimte innemen.
In groepen planten, niet één voor één
Een border met twintig verschillende soorten, één van elk, oogt rommelig. Een border met vijf soorten in groepen van vier ziet er professioneel uit.
De regel die tuinontwerpers aanhouden: plant in oneven groepen van drie, vijf of zeven per soort. Oneven groepen ogen natuurlijker dan even groepen, omdat het oog geen symmetrie kan maken en de groep als geheel leest.
Bij grote heesters en solitairen gaat dit niet op: die zet je bewust alleen, juist omdat ze het middelpunt moeten zijn.
Hoogteopbouw: waar zet je wat?
Een border wordt van één kant bekeken of van twee kanten. Dat bepaalt de opbouw.
Border tegen een schutting of muur
- Achter: hoog, 100 cm en meer — vlambloem, prachtriet, vlinderstruik
- Midden: 50 tot 90 cm — echinacea, salie, duizendblad
- Voor: tot 40 cm — vrouwenmantel, ooievaarsbek, kattenkruid
Border die je van twee kanten ziet
Het hoogste in het midden, aflopend naar beide randen.
Houd de achterste rij minstens 40 centimeter van de schutting. Daar is het droog vanwege de regenschaduw, en je moet erlangs kunnen om te snoeien of te schilderen.
De praktische kant: eerst neerzetten, dan planten
Zet alle potten op de plek waar ze komen te staan, mét de berekende afstanden ertussen, en kijk er een dag naar. Loop erlangs, kijk vanuit het keukenraam. Verschuiven kost nu niets; over drie jaar kost het een spade en een beschadigde wortelkluit.
Verder:
- Plant op dezelfde diepte als in de pot. Te diep planten laat de wortelhals rotten. Uitzondering: bepaalde soorten zoals pioenroos willen juist ondiep.
- Woel de wortelkluit los als de wortels rond de pot gedraaid zitten, anders blijven ze in die cirkel groeien.
- Geef de eerste weken flink water, ook als het regent. Regen bereikt een verse kluit vaak niet.
- Plant in het najaar als het kan. September en oktober zijn de beste maanden: de bodem is warm, er valt regen, en de plant wortelt voor de winter. Voorjaarsplanting werkt ook maar vraagt de hele zomer aandacht.
Twee sommen die je vaak nodig hebt
Een haag
Deel de lengte door de plantafstand. Voor 10 meter beukenhaag met 3 planten per meter: 30 planten. Wil je sneller een dichte haag, ga dan naar 4 per meter — dat kost meer maar scheelt ongeveer een jaar.
Bloembollen
Bollen zet je veel dichter dan vaste planten. Reken op ongeveer 50 tot 60 kleine bollen (krokus, blauwe druifjes) of 25 tot 40 grote bollen (tulp, narcis) per vierkante meter. In groepen, nooit in rijen: strooi ze uit over de plek en plant ze waar ze vallen.
Kort samengevat
- Plantafstand is gelijk aan de volwassen breedte van de plant, niet aan de potmaat.
- Verspringend planten geeft ongeveer 15 procent meer planten en een voller resultaat.
- Te dicht planten kost je binnen drie jaar de helft van je planten.
- Vul het eerste jaar op met eenjarigen in plaats van meer vaste planten te kopen.
- Plant in oneven groepen van drie, vijf of zeven per soort.
- Zet alles eerst neer in potten en kijk er een dag naar voor je gaat spitten.
Ga je de border eerst ophogen of nieuwe grond aanbrengen? Bereken dan hoeveel kubieke meter grond je nodig hebt.
Cristian Soto schrijft over tuinieren, moestuinen en klussen in en om het huis. Hij bouwt de rekenhulpen op deze site zelf en test elke berekening met echte maten uit zijn eigen tuin voordat die online gaat. Zijn uitgangspunt: uitleggen in gewone taal wat andere sites vaag laten.