Rozen krijgen bladluis. Niet soms, maar vrijwel elk jaar, en meestal in mei. Dat is geen teken dat er iets mis is met je struik of met je verzorging — het is een gevolg van wat een roos in het voorjaar doet en wat bladluis daarvan vindt.
Waarom juist rozen
Bladluis zoekt zacht, jong weefsel waar hij makkelijk doorheen prikt en waar veel opgeloste stikstof in het sap zit. Een roos levert dat in maximale hoeveelheid af: na de snoei van februari of maart schiet hij in april en mei vol nieuwe scheuten, allemaal zacht en sappig tegelijk.
Daar komt bij dat de knoppen en stelen dicht bij elkaar staan, zodat een kolonie zich niet hoeft te verspreiden. Vandaar het klassieke beeld: een bloemknop met een zwartgroene ring luizen eronder.
Wanneer je ze kunt verwachten
- Half april: de eerste exemplaren komen uit eitjes die op het hout hebben overwinterd.
- Mei: snelle opbouw, gelijk op met de nieuwe scheuten.
- Half juni: piek, en tegelijk de komst van lieveheersbeestjes en zweefvlieglarven.
- Juli: instorting van de kolonie in de meeste tuinen.
- September: lichte tweede golf als de roos een najaarsscheut maakt.
Die instorting in juli is het belangrijkste getal in dit artikel. Wie half juni ingrijpt, grijpt meestal twee weken voordat het probleem zichzelf oplost.
Wat je doet, in volgorde
1. Kijk of er schade is. Luizen op een steel zonder gekrulde toppen is geen probleem. Vervormde knoppen die niet opengaan wel.
2. Veeg ze eraf met je hand. Bij rozen werkt dit beter dan bij de meeste planten, omdat de kolonies compact op een steel zitten. Duim en wijsvinger, van onder naar boven. Klaar in twee minuten per struik.
3. Spuit ze eraf met water. Harde straal, in de ochtend, ook onder het blad. Drie keer in een week.
4. Zeep, als dat niet genoeg is. Groene of bruine zeep in de juiste verdunning. Niet in de volle zon, want rozenblad verbrandt makkelijk.
5. Kijk of er mieren lopen. Zolang die de kolonie verdedigen, blijft hij bestaan. De volledige volgorde staat in bladluis bestrijden.
Wat je met snoeien en mest beïnvloedt
Hier zit de enige echte preventie, en het gaat om twee dingen.
Stikstof. Een roos die veel stikstof krijgt, maakt veel zacht blad. Precies wat bladluis zoekt. Gebruik een rozenmest met relatief meer kali dan stikstof, en laat gazonmeststof ver bij je borders vandaan — die is juist stikstofrijk en waait of spoelt makkelijk mee.
Snoeitijdstip. Te laat snoeien betekent dat de scheuten precies uitlopen wanneer de luizen actief worden. De juiste week per rozentype staat in rozen snoeien. En snoei niet harder dan nodig: hoe meer je wegneemt, hoe explosiever de reactie.
Die kleverige laag en het zwarte spul
Bladluizen scheiden honingdauw uit, een suikerhoudende vloeistof. Die valt op de bladeren eronder, en daar groeit vervolgens roetdauw op: een zwarte, roetachtige schimmellaag.
Roetdauw tast het blad zelf niet aan. Het zit erop, niet erin. Maar het blokkeert licht, en een blad dat onder een zwarte laag zit werkt minder.
Wat je doet: eerst de luizen aanpakken, want zonder honingdauw stopt de roetdauw vanzelf. De bestaande laag kun je met water en een zachte doek afvegen, of laten zitten — bij bladval verdwijnt hij toch.
Zie je roetdauw op planten onder je roos, kijk dan omhoog. De bron zit vrijwel altijd boven de plek waar je het vindt.
Verschillen tussen rozen
Alle rozen kunnen bladluis krijgen, maar niet in dezelfde mate.
| Type | Gevoeligheid |
|---|---|
| Theehybriden met grote bloemen | Hoog: veel zacht nieuw hout |
| Floribunda | Gemiddeld |
| Klimrozen | Gemiddeld, maar lastig bereikbaar |
| Botanische en struikrozen | Laag: harder hout, minder scheutgroei |
| Bodembedekkende rozen | Laag |
Wie er structureel last van heeft en toe is aan vervanging, wint meer met een struikroos dan met welke behandeling ook.
Klimrozen en rozen in een pot
Twee situaties die anders liggen dan een struik in de border.
Klimrozen. Het probleem is niet dat ze gevoeliger zijn, maar dat de aangetaste scheuten op twee meter hoogte zitten. Afvegen en afspuiten wordt lastig. Wat helpt: leid de gesteltakken zo horizontaal mogelijk, want dan komt de bloei lager en beter bereikbaar. Houd ook de afstand tot de schutting op minstens twintig centimeter, zodat er lucht langs kan.
Rozen in een pot. Die zijn gevoeliger, en dat komt door het gieten en mesten. Een pot droogt uit en krijgt daarna een flinke gietbeurt met vloeibare mest erin; die schommeling levert schokgroei op met veel zacht blad. Geef liever kleinere hoeveelheden vaker, en gebruik een mest met minder stikstof.
Als het elk jaar terugkomt
Dat hoort erbij, maar bij een structureel zware aantasting loont het om verder te kijken dan de luizen.
- Staat er te weinig lucht omheen? Een roos in een hoek tussen twee muren krijgt alles: luis, meeldauw en sterroetdauw.
- Krijgt hij te veel stikstof? Kijk ook naar wat er naast staat en wat je op het gazon strooit.
- Lopen er elk jaar mieren? Dan is de kolonie niet het probleem maar het gevolg. Een lijmband rond de stam in april is het antwoord.
- Bloeit er iets in dezelfde border? Zonder nectar geen zweefvliegen, en zonder zweefvliegen geen gratis opruimdienst.
Wat je eromheen zet
De meest onderschatte maatregel is niet iets doen tégen de luizen maar iets planten vóór hun vijanden. Zweefvliegen en gaasvliegen leven van nectar en leggen hun eitjes in de buurt van luizen, maar ze moeten er eerst zijn.
Zet daarom schermbloemigen en open bloemen in dezelfde border: dille, venkel, koriander, margrieten. Een bijvriendelijke border rond je rozen is tegelijk een luizenplan, en het kost je één zakje zaad.
De klassieke tip om lavendel of knoflook tussen rozen te zetten als afweer: daar is weinig van aangetoond. Lavendel staat er mooi bij en trekt insecten aan, en dat is op zichzelf al reden genoeg.
Twee minuten tegenover een spuitfles
Een struik met drie of vier aangetaste scheuten heb je met duim en wijsvinger in twee minuten schoon. Kosten: niets, en de lieveheersbeestjes die er al zaten blijven zitten.
Dezelfde struik met een kant-en-klare spuitfles: rond € 8,00 voor 750 ml, genoeg voor een paar behandelingen, en de roofinsecten gaan mee. Half juli waaien er gevleugelde luizen binnen op een struik die zich dan niet meer kan verdedigen.
Bij rozen, waar de kolonies compact en op ooghoogte zitten, is met de hand wegvegen dus niet de armoedige optie maar gewoon de beste.
Wat je in mei niet moet doen
Niet panikeren bij de eerste kolonie, en niet meteen naar een spuitbus grijpen. Veeg ze eraf, spuit ze eraf, kijk of er mieren lopen, en geef het tot begin juli. Wat je aan die roos structureel kunt verbeteren zit niet in een fles maar in minder stikstof, op tijd snoeien, en iets laten bloeien in dezelfde border.
Meer lezen bij
- Schimmels in de tuin — Milieu Centraal
Cristian Soto schrijft over tuinieren, moestuinen en klussen in en om het huis. Hij bouwt de rekenhulpen op deze site zelf en test elke berekening met echte maten uit zijn eigen tuin voordat die online gaat. Zijn uitgangspunt: uitleggen in gewone taal wat andere sites vaag laten.