Een bijvriendelijke tuin is niet hetzelfde als een tuin met veel bloemen. Veel van wat er in het tuincentrum staat te bloeien levert bijen niets op, en één simpel kenmerk verklaart bijna alle verschil: gevulde bloemen tegenover enkele bloemen.
Waarom gevulde bloemen niets opleveren
Bij gevulde bloemen — die met veel lagen bloemblaadjes, zoals de meeste sierrozen en dubbele dahlia’s — zijn de meeldraden door veredeling omgevormd tot extra blaadjes. Er is dus geen stuifmeel, en het hart is vaak niet eens bereikbaar.
De vuistregel is makkelijk toe te passen in de winkel: zie je het hart van de bloem met de meeldraden, dan kan een bij erbij. Zie je alleen blaadjes, dan niet.
Op veel labels staat tegenwoordig een bijenlogo. Handig, maar de test hierboven werkt altijd.
Zorg voor bloei van maart tot oktober
Dit is belangrijker dan de hoeveelheid bloemen. In juni bloeit alles en is er overvloed; het knelpunt zit in het vroege voorjaar en de nazomer, precies wanneer de meeste tuinen leeg staan.
| Periode | Wat je kunt planten |
|---|---|
| Februari–maart | Krokus, sneeuwklokje, winterakoniet, wilg |
| April–mei | Longkruid, look-zonder-look, fruitbomen, blauwe druifjes |
| Juni–juli | Lavendel, salie, kattenkruid, klokjes, vingerhoedskruid |
| Augustus–september | Vlinderstruik, oregano, echinacea, sedum |
| September–oktober | Herfstaster, klimop, sedum |
Twee planten uit die tabel verdienen bijzondere aandacht. Krokussen zijn vaak de allereerste voedselbron van het jaar, en klimop bloeit als laatste in oktober — voor veel insecten de laatste tankbeurt voor de winter. Beide worden zelden bewust geplant.
Bollen zet je nu in het najaar de grond in: zie bloembollen planten.
Kies inheems waar het kan
Wilde bijen zijn vaak gespecialiseerd: sommige soorten halen stuifmeel bij één plantenfamilie en verder nergens. Inheemse planten sluiten daarop aan.
Goede, makkelijk verkrijgbare keuzes voor een Nederlandse tuin:
- Vaste planten: knoopkruid, duizendblad, wilde marjolein, beemdkroon, wilde cichorei, koninginnenkruid.
- Kruiden: tijm, oregano, salie, lavendel, bieslook. Laat ze doorbloeien in plaats van ze te knippen.
- Struiken: sleedoorn, meidoorn, vuilboom, wilg, klimop.
- Eenjarigen: phacelia, korenbloem, klaproos.
Plant per soort in groepen van minstens een halve vierkante meter. Bijen foerageren efficiënter op een pol dan op losse plantjes verspreid door de tuin.
Wat je níét doet
Vaak is nalaten effectiever dan aanleggen:
- Geen insecticiden. Ook niet de middelen die als tuinvriendelijk verkocht worden. Bladluis lost zich op zodra er lieveheersbeestjes en gaasvliegen zijn — die komen alleen als je ze niet wegspuit.
- Niet alles opruimen in het najaar. Holle stengels van vaste planten zijn winterverblijf voor wilde bijen. Laat ze staan tot april.
- Niet elke week het hele gazon maaien. Laat een strook staan of maai die maar twee keer per jaar. Witte klaver, paardenbloem en madeliefje in het gras zijn voedsel, geen onkruid. Meer hierover in hoe vaak maaien.
- Geen kale, gladde tuin. Volledig betegeld en strak is een woestijn.
Nestgelegenheid: het vergeten deel
Van de ruim 350 Nederlandse bijensoorten is het overgrote deel solitair, en de meeste nestelen in de grond, niet in een bijenhotel.
- Laat een stukje kale, zonnige grond open. Zandig, onbedekt, op het zuiden. Dit is de meest effectieve maatregel die er is, en hij kost niets.
- Laat dood hout liggen. Een stapeltje takken achterin de tuin.
- Een bijenhotel helpt alleen bepaalde soorten, en dan nog: koop of maak er een met gladde boorgangen van 2 tot 9 millimeter, dicht aan de achterkant, op het zuidoosten en droog opgehangen. Vermijd modellen met dennenappels en glazen buisjes; die zijn decoratie.
- Maak het hotel jaarlijks schoon of vervang de blokken, anders wordt het een bron van parasieten.
Water
Een ondiepe schaal met water en een paar stenen of knikkers erin, zodat insecten kunnen landen zonder te verdrinken. In een droge zomer is dat belangrijker dan een extra plant. Ververs het water elke paar dagen.
Werkt dit ook op een balkon?
Ja, en beter dan je zou denken. Bijen vinden potten op vier hoog gewoon. Een bak met lavendel, tijm en oregano die je laat bloeien, is al een echte voedselbron. Zie kruiden kweken op het balkon.
Rekenvoorbeeld: drie vierkante meter vroege bollen
De situatie
Je wilt iets doen voor bijen en hebt drie vierkante meter beschikbaar onder een boom, waar toch niets anders wil groeien. De maand die er het meest toe doet is niet juli maar februari: dan is er nog bijna niets te halen.
- Oppervlakte3 m²
- Krokussen per m²60 stuks
- Plantdiepteongeveer 8 cm
De rekensom
3 m² × 60 = 180 bollen.Bij ongeveer € 0,12 per bol:
circa € 22.Ze komen elk jaar terug en zaaien zich uit, dus dat is eenmalig.
Tweeëntwintig euro voor de eerste stuifmeelbron van het jaar, precies wanneer de eerste hommelkoninginnen uitvliegen en er nog niets bloeit. Dat is meer waard dan een insectenhotel van veertig euro, want stuifmeel is wat ze op dat moment tekortkomen — niet nestruimte.
Uitkomst: 180 bollen, ongeveer € 22, eenmalig. Kies enkelbloemige soorten. Bij gevulde bloemen — die met veel lagen bloemblaadjes — zijn de meeldraden door veredeling omgevormd tot blaadjes, en dan valt er niets te halen, hoe mooi ze ook zijn.
Reken het na met je eigen maten:
Hoeveel bloembollen heb je nodig?
Bollen zet je veel dichter dan vaste planten. Bereken het aantal en de plantdiepte.
Zo krijg je bloei van maart tot oktober
- Kies enkele bloemen waarvan je het hart ziet, geen gevulde.
- Zorg dat er van maart tot oktober iets bloeit; krokus en klimop dekken de uitersten af.
- Plant inheems, en in groepen in plaats van losse exemplaren.
- Geen insecticiden, en laat stengels in de winter staan.
- Laat een strook gazon ongemaaid en klaver gewoon bloeien.
- Een stukje kale, zonnige grond helpt meer dan een bijenhotel.
Meer lezen bij
- Tips voor een insectvriendelijke tuin — Milieu Centraal
Cristian Soto schrijft over tuinieren, moestuinen en klussen in en om het huis. Hij bouwt de rekenhulpen op deze site zelf en test elke berekening met echte maten uit zijn eigen tuin voordat die online gaat. Zijn uitgangspunt: uitleggen in gewone taal wat andere sites vaag laten.