Buxus vervangen: vijf alternatieven die het doen

Er komt een moment waarop de rekensom kantelt. Drie jaar achter elkaar rupsen zoeken, spuiten, herstellen en opnieuw beginnen, en dan de vraag: is die haag het nog waard?

Voor veel mensen is het antwoord uiteindelijk nee, en dat is geen capitulatie. Er zijn planten die er bijna hetzelfde uitzien, dezelfde vormen aankunnen, en die geen rups kennen die ze specifiek opeet.

Eerst dit: hoef je wel te vervangen?

Een kaalgevreten buxus is vaak niet dood. Krab met je duimnagel aan de bast van een kale tak: zie je groen, dan leeft hij en loopt hij binnen één tot twee seizoenen weer uit.

En wie de controle van half maart consequent doet, houdt zijn haag met een kwartier per twee weken. Vervangen is dus geen noodzaak maar een keuze over hoeveel aandacht je eraan wilt besteden.

Wat níet bestaat: een buxusras dat de mot niet lust. Er zijn rassen die minder gevoelig zijn voor de buxusziekte — de schimmel — maar de rups eet alle buxus.

Ilex crenata: de meest gebruikte vervanger

Japanse hulst, met kleine ronde blaadjes die op afstand nauwelijks van buxus te onderscheiden zijn. Dit is wat je in tuincentra als buxusvervanger ziet staan.

Voordelen: zeer goed te knippen in strakke vormen, groenblijvend, en voor de mot oninteressant.

Waar je op moet letten: hij wil een zure, goed doorlatende grond. Op kalkrijke klei of een natte plek gaat hij geel worden en achteruit. Dat is in Nederland de meest voorkomende reden dat een Ilex-haag tegenvalt, en het staat zelden op het etiket.

Check dus je grond voordat je hem koopt, of verbeter de plantsleuf. Zie grond verbeteren bij klei of zandgrond.

Taxus: als je geduld hebt

Venijnboom. De klassieke Nederlandse haagplant, donkergroen, en hij verdraagt schaduw beter dan bijna alles.

Voordelen: gaat decennia mee, is uitstekend te knippen, en loopt als enige naaldachtige weer uit op oud hout — je kunt hem dus terugzetten als hij te groot wordt.

Nadelen: hij groeit traag, zo’n 15 tot 20 centimeter per jaar, en hij is duurder bij aanschaf.

Let op: alle delen behalve het rode vruchtvlees zijn giftig. Met kleine kinderen of grazende huisdieren is dat een reële afweging, en hij staat niet voor niets zelden in een weiland.

Lonicera nitida: snel en goedkoop

Struikkamperfoelie, met heel kleine blaadjes en een compacte groei.

Voordelen: goedkoop, groeit hard, en is binnen twee jaar een gesloten haag. Voor wie snel resultaat wil de beste keuze.

Nadelen: die snelle groei betekent twee tot drie keer per jaar knippen. Laat je hem een seizoen lopen, dan wordt hij rommelig en zakt hij vanbinnen open. Voor een strakke, lage rand is hij prima; voor wie een haag wil die één keer per jaar aandacht krijgt, niet.

Euonymus: groenblijvend en bont

Kardinaalsmuts, in groenblijvende vormen. Verkrijgbaar met groen of bont blad, wat een heel ander beeld geeft dan buxus.

Voordelen: onverstoorbaar op vrijwel elke grondsoort, verdraagt zout en wind, en is goed te knippen.

Nadelen: het blad is groter dan dat van buxus, dus een strakke lijn ziet er grover uit. Bonte vormen kunnen terugslaan naar groen; die groene scheuten knip je eruit.

Berberis en Osmanthus: de minder voor de hand liggende

Berberis buxifolia ‘Nana’. De soortnaam zegt het al: buxusbladig. Compact, laag, en met doornen — wat een nadeel is bij het knippen en een voordeel als je een haag wilt waar niemand doorheen loopt.

Osmanthus burkwoodii. Schijnhulst, groenblijvend, met kleine donkergroene blaadjes en witte bloemetjes in het voorjaar die opvallend lekker ruiken. Groeit wat losser dan buxus, en is een goede keuze voor een haag die niet kaarsrecht hoeft.

De vergelijking

De tussenoplossing: buxus in potten

Voor wie het buxusbeeld niet wil opgeven maar het onderhoud wel wil beperken, is er een middenweg die weinig genoemd wordt: haal de buxus uit de haag en zet er een paar in potten.

Wat dat oplevert:

• Je kunt eromheen lopen. Controleren en spuiten van alle kanten duurt een fractie van de tijd die een tien meter lange haag kost.
• Minder planten betekent minder werk. Vier bollen in potten controleer je in vijf minuten.
• Je kunt ze verplaatsen. Bij een zware aantasting zet je de pot apart en behandel je hem los.
• Het accent blijft. Twee buxusbollen bij een voordeur doen visueel meer dan tien meter lage haag.

De structuur in de tuin geef je dan aan een andere haagplant, en de buxus wordt wat hij van oorsprong was: een accent in plaats van de hele omlijsting.

Reken wel op meer water: een buxus in een pot droogt sneller uit, en potgrond is na zes weken uitgeput.

Vervangen: hoe je het aanpakt

1. Haal de oude haag met wortel en al weg en voer het loof af bij het restafval, zeker als er rupsen in zaten.
2. Verbeter de plantsleuf. Een oude haag heeft de grond jarenlang uitgeput. Werk er ruim compost door.
3. Plant in het najaar, tussen oktober en half december. Dan wortelt hij in de winter en start hij in het voorjaar met een voorsprong.
4. Plantafstand: voor een lage haag drie tot vier planten per strekkende meter, voor een hogere twee tot drie.
5. Geef het eerste seizoen water, ook in de winter bij droog vriesweer. Groenblijvers verdampen dan door.

Wanneer je de knoop doorhakt

Vervang als de bast van de hoofdstammen is aangevreten, als je drie seizoenen achtereen hebt gevochten zonder het voor te blijven, of als je niet elke twee weken in je haag wilt kijken. Kies Ilex crenata als je het buxusbeeld wilt houden en je grond het toelaat, taxus als je tijd hebt en geen kleine kinderen, en Lonicera als het snel dicht moet. En kijk eerst nog één keer met je duimnagel of die haag echt dood is — dat scheelt verrassend vaak driehonderd euro.

Meer lezen bij

• Vraatinsecten in de tuin — Milieu Centraal