Aardappels voorkiemen is de enige handeling in de hele teelt die je binnen doet, in februari, terwijl er buiten nog niets gebeurt. Het kost een kwartier en een eierdoos, en het levert twee tot drie weken eerdere oogst op.
Het gaat bovendien opvallend vaak mis, en altijd op dezelfde manier: de knollen staan te donker en te warm.
Wat voorkiemen doet
Een aardappel die je in april de grond in legt, moet eerst uit zijn rust komen en dan pas uitlopen. Dat kost de plant twee tot drie weken waarin er bovengronds niets te zien is.
Laat je hem vóór het poten al uitlopen, dan gaat hij de grond in met korte, stevige scheuten die meteen doorgroeien. De plant staat sneller boven, sluit eerder het loof, en is bij een vroeg ras merkbaar eerder klaar.
Er is een tweede voordeel dat minder wordt genoemd: je ziet welke knollen niet deugen. Een knol die na vier weken licht en warmte nog niets doet, gaat het in de grond ook niet doen. Die gooi je weg in plaats van hem een plek in je bed te geven.
Wanneer
- Zeer vroege rassen: begin februari, om half maart onder folie te poten.
- Vroege rassen: half februari, om begin april te poten.
- Middelvroege: begin maart.
- Late rassen: hoeft niet echt. Die hebben tijd genoeg en het scheelt nauwelijks.
Reken op vier tot zes weken tussen het moment dat de knollen in het licht komen en de dag dat je poot. Korter kan ook en levert minder voorsprong op; veel langer geeft te lange scheuten.
Licht en koel: waar het misgaat
Dit is de hele kunst en het is ook het enige waar je echt op moet letten.
| Goed | Fout | |
|---|---|---|
| Licht | Veel daglicht, geen volle zon | Donkere kast of kelder |
| Temperatuur | 10 tot 15 graden | Boven 18 graden |
| Resultaat | Korte dikke kiemen van 1 à 2 cm, donkergroen of paars | Lange bleke slappe scheuten van 10 cm |
Lange bleke scheuten breken bij het poten af, en dan ben je je voorsprong kwijt plus een deel van de energie van de knol. Dat gebeurt in een donkere kelder of een warme schuur bij de verwarming.
Goede plekken in een gemiddeld huis: een onverwarmde slaapkamer bij het raam, een vensterbank in de garage, een koele serre, of een bijkeuken met daglicht. Wat ze gemeen hebben is licht plus kou.
Staat het te warm en zie je de scheuten uitlopen, zet ze dan alsnog kouder. De kiemen die er al zijn worden niet korter, maar ze stoppen met rekken.
Hoe je ze neerzet
Een eierdoos is het klassieke hulpmiddel en er is weinig beters bedacht: elke knol staat rechtop en apart, en de luchtcirculatie is goed.
- Zet de knol met het kroontje naar boven. Dat is de kant met de meeste oogjes, tegenover het litteken waar hij aan de moederplant zat.
- Eén laag, niet stapelen. In een bak op elkaar krijgen de onderste geen licht en gaan ze rotten.
- Draai het kistje af en toe een halve slag als het licht van één kant komt, zodat de kiemen niet allemaal naar het raam groeien.
- Niet afdekken. Geen plastic, geen krant.
Hoeveel kiemen laat je staan?
Hier zit een keuze die de meeste mensen niet weten te maken.
Alle kiemen laten staan geeft veel stengels en dus veel knollen, maar kleinere. Goed voor krieltjes en voor vroege aardappels.
Terugbrengen tot drie of vier kiemen geeft minder stengels en grotere knollen. Goed voor bakaardappels en late rassen. Breek de overige er voorzichtig af vlak voor het poten.
Bij een gehalveerde knol laat je altijd alles staan, want daar zitten er toch al weinig op.
Knollen die niets doen
Na drie of vier weken in het licht zie je het verschil. Een deel staat vol met stevige kiemen, en er is meestal een knol of twee waar niets gebeurt.
Dat heeft drie mogelijke oorzaken, en bij twee ervan kun je iets doen:
- Nog in rust. Vooral bij eigen bewaarde knollen van dit jaar. Geef ze twee weken extra en wat meer warmte, rond de achttien graden, en zet ze daarna weer koel.
- Te koud gestaan. Onder de zes graden komt er weinig op gang. Iets warmer zetten lost het op.
- De knol deugt niet. Zacht bij het knijpen, ingezonken plekken of een muffe geur. Die gooi je weg, en niet op de composthoop.
Dit is precies waarom voorkiemen nuttig is ook als je de tijdwinst niet nodig hebt: je ontdekt het in februari in een eierdoos in plaats van in mei in een bed waar niets opkomt.
Eigen knollen voorkiemen
Bewaarde knollen van je eigen oogst gedragen zich anders dan gekocht pootgoed, en dat verrast mensen.
Ze zijn vaak al begonnen. In een schuur van acht graden lopen ze vanzelf uit, soms al in januari. Die scheuten zijn meestal wit en lang omdat het er donker is. Haal ze naar het licht; de bestaande scheuten worden niet korter, maar ze verkleuren en verstevigen, en er komen kortere bij.
Ze zijn gevoeliger voor uitdroging. Gekocht pootgoed is opgeslagen onder gecontroleerde omstandigheden; jouw knollen uit het schuurtje kunnen gerimpeld zijn. Licht gerimpeld is nog bruikbaar, slap en zacht niet.
Breek lange witte scheuten er niet af. Dat kost de knol energie die hij in nieuwe kiemen moet steken, en je verliest meer dan je wint.
Als je bent vergeten voor te kiemen
Dan poot je gewoon. Voorkiemen is een voorsprong, geen voorwaarde. Je oogst twee tot drie weken later dan je had gekund, en dat is bij een laat ras helemaal geen probleem.
Wat je wél doet in dat geval: poot iets later dan je van plan was, zodat de grond warmer is. Een niet-voorgekiemde knol in koude grond ligt dubbel zo lang niets te doen.
En knollen die uit zichzelf zijn gaan kiemen in het schuurtje zijn prima bruikbaar, mits die scheuten kort en stevig zijn en niet lang en wit.
Wat drie weken voorsprong waard is
Een vroeg ras dat je begin april poot zonder voorkiemen, oogst je rond half juli. Datzelfde ras voorgekiemd en op dezelfde dag gepoot, is eind juni klaar.
Die drie weken zijn precies het verschil tussen wel en niet een tweede teelt op hetzelfde bed. Wie eind juni rooit, kan er nog sla, andijvie of boontjes op zetten; wie half juli rooit, heeft daar te weinig seizoen voor over.
De kosten: een eierdoos en een kwartier in februari. Het is de goedkoopste tijdwinst in de hele moestuin.
Het kwartier in februari
Zet de knollen half februari in een eierdoos met het kroontje omhoog, op een lichte plek van tien tot vijftien graden. Draai het kistje af en toe. Poot ze vier tot zes weken later met kiemen van een tot twee centimeter. Zijn de kiemen lang en bleek, dan stond het te donker en te warm — en dat is werkelijk het enige wat er fout kan gaan.
Meer lezen bij
- Voorkom een plaag, begin vandaag! — Milieu Centraal
Cristian Soto schrijft over tuinieren, moestuinen en klussen in en om het huis. Hij bouwt de rekenhulpen op deze site zelf en test elke berekening met echte maten uit zijn eigen tuin voordat die online gaat. Zijn uitgangspunt: uitleggen in gewone taal wat andere sites vaag laten.