Een verhoogd bed is voor de meeste beginners de betere start dan een bed in de volle grond. Je bepaalt zelf wat erin gaat, de grond is los vanaf dag één, hij warmt in het voorjaar sneller op, en je hoeft veel minder ver te bukken.
Wat het je kost is de vulling. Dat is de post die mensen onderschatten, en het is de reden dat een bak halverwege blijft staan met een zak potgrond ernaast.
Hoeveel grond heb je nodig?
Bereken de hoeveelheid tuinaarde of compost voor je moestuinbak of border.
De maten die werken
| Maat | Waarom |
|---|---|
| Breedte 120 cm | Van beide kanten bereik je het midden zonder erin te stappen |
| Breedte 70 cm | Als de bak tegen een muur staat en je er maar van één kant bij kunt |
| Lengte 200 tot 300 cm | Langer wordt lastig om omheen te lopen |
| Hoogte 30 cm | Genoeg voor vrijwel alles |
| Hoogte 60 tot 80 cm | Werkhoogte, geen bukken, maar wel dubbele vulling |
| Pad ertussen 50 cm | Genoeg voor een kruiwagen |
Die 120 centimeter is de belangrijkste maat. Het hele idee van een verhoogd bed is dat je er nooit in loopt, want dan blijft de grond los. Kun je het midden niet bereiken, dan stap je er toch in en ben je het voordeel kwijt.
Hoe diep moet hij zijn?
Dat hangt af van wat erin komt, en van wat eronder zit.
- Op losse tuingrond: 20 tot 30 centimeter is genoeg. De wortels groeien door de bodem heen de aarde in.
- Op tegels of beton: minimaal 40 centimeter, en 50 voor wortelgewassen en aardappels.
- Op gras: 25 centimeter volstaat, mits je onderin karton legt. Zie hieronder.
Een bak van 120 bij 240 en 30 centimeter hoog heeft ongeveer 860 liter vulling nodig. Dat zijn ruim twintig zakken potgrond van 40 liter, en dat is precies waar de rekening oploopt.
Vullen: niet alles hoeft aarde te zijn
Hier zit de oplossing voor die twintig zakken. Een bak hoeft niet van onder tot boven uit gekochte grond te bestaan; de onderste helft mag materiaal zijn dat gaandeweg verteert.
- Onderin karton, ongekleurd en zonder tape. Dat smoort het gras eronder en vergaat in een seizoen.
- Grof snoeihout en takken, een laag van tien tot twintig centimeter. Houdt vocht vast en vergaat langzaam.
- Bladeren, grasmaaisel en tuinafval, nog eens tien centimeter.
- Half vergane compost, tien centimeter.
- Bovenop 20 tot 25 centimeter goede grond: tuinaarde gemengd met rijpe compost.
Die opbouw halveert de hoeveelheid gekochte grond. Houd er wel rekening mee dat de bak inklinkt, tien tot vijftien centimeter in het eerste jaar, en dat je in het voorjaar moet bijvullen.
Wat je niet onderin legt: dikke stronken die jaren doen over verteren, en geen vers snoeihout van walnoot of conifeer.
Waar je hem neerzet
- Zes uur zon of meer. Dit weegt zwaarder dan alle andere overwegingen.
- Waterpas, of het water loopt naar één hoek en daar verzuipt alles.
- Bij een kraan in de buurt. Een verhoogd bed droogt sneller uit dan de volle grond, en je gaat er in juli elke dag heen.
- Niet onder een boom. Schaduw, wortelconcurrentie en bladval in het najaar.
- Noord-zuid georiënteerd, zodat je rijen elkaar niet beschaduwen. Mooi meegenomen, niet doorslaggevend.
Van welk materiaal
Onbehandeld hardhout of douglas. Gaat acht tot vijftien jaar mee zonder behandeling. De duurzaamste keuze en de duurste.
Steigerhout. Goedkoop en er mooi uitziend, maar het is vurenhout: reken op vijf tot acht jaar. Behandel de buitenkant desnoods, de binnenkant niet.
Geïmpregneerd hout. Gaat lang mee. Wie het niet in contact wil brengen met grond waar groente in groeit, bekleedt de binnenkant met vijverfolie of worteldoek.
Stalen bakken. Onderhoudsvrij en strak. Ze warmen in de zomer wel op aan de zonkant.
Stapelstenen of betonbanden. Onverwoestbaar, en je legt het in een middag.
De bak in elkaar zetten
Een rechthoekige bak van planken is een middag werk en vraagt geen gereedschap dat je niet hebt.
- Zaag de planken op maat. Twee van 240 en twee van 120 minus tweemaal de plankdikte, zodat de buitenmaat klopt.
- Zet hoekpalen van 40 bij 40 millimeter in de binnenhoeken, tien centimeter langer dan de bak hoog is. Dat uiteinde steekt in de grond en houdt de bak op zijn plek.
- Schroef door de plank in de paal, twee schroeven per plank per hoek. Gebruik roestvaste schroeven; gewone roesten binnen twee jaar weg in vochtig hout.
- Bij planken langer dan twee meter: zet in het midden van de lange zijde een extra paal aan de buitenkant. Natte grond duwt de planken bol, en dat gebeurt sneller dan je denkt.
- Zet de bak waterpas voordat je vult. Achteraf corrigeren betekent hem leeghalen.
Bekleden of niet? Worteldoek tegen de binnenkant verlengt de levensduur van het hout en houdt de grond van de planken af. Vijverfolie ook, maar boor er dan gaten in de onderste tien centimeter, anders wordt de bak een badkuip. De bodem laat je altijd open.
Wat er in het eerste jaar in gaat
De verleiding is om alles tegelijk te proberen. Doe dat niet; twee of drie gewassen die lukken geven meer voldoening dan tien die half mislukken.
Wat in een verhoogd bed goed en snel gaat: sla en snijsla, radijs, boontjes, courgette en kruiden. Allemaal kort van teelt, weinig dat misgaat, en snel resultaat.
Wat je het eerste jaar zou overslaan: wortelen, want die vragen echt losse grond die nog moet zakken, en alles wat het hele seizoen blijft staan terwijl je nog aan het uitvinden bent.
Hoeveel er per gewas in past staat in de plantafstanden van moestuin beginnen.
Een bak van 120 bij 240, doorgerekend
Hout: vier planken douglas van 30 cm hoog plus hoekpalen, rond € 90 tot € 140.
Vulling met de lagenmethode: takken en blad uit eigen tuin gratis, plus zo’n 400 liter tuinaarde met compost. Reken op € 40 tot € 70 los gestort, of ruim het dubbele in zakken.
Vulling helemaal met zakken potgrond: ruim twintig zakken van 40 liter, € 120 tot € 180.
De lagenmethode scheelt dus grofweg € 100 en een middag zakken sjouwen. Bestellen in bulk in plaats van in zakken scheelt nog eens de helft.
Wanneer je hem bouwt
Het najaar is het beste moment, en dat is precies wanneer niemand eraan denkt.
Bouw je in oktober of november, dan heeft de vulling de hele winter om in te klinken en te zakken. Het karton onderin vergaat, de takken beginnen te verteren, en de wormen trekken de compost naar beneden. In maart vul je bij en kun je meteen zaaien.
Bouw je in maart, dan zaai je in verse, losse grond die nog zakt. Dat werkt ook en je plantjes verzakken mee, en de eerste maand geef je meer water omdat de vulling nog niet is bezonken.
Hout zagen in de winter heeft nog een voordeel: de tuin ligt er toch leeg bij, en je hebt geen last van gewassen die in de weg staan.
Waar je op let voordat je gaat zagen
Houd 120 centimeter breed aan zodat je er nooit in hoeft te stappen, kies de plek op zon en niet op waar hij mooi staat, en vul de onderste helft met takken en blad in plaats van met gekochte grond. Reken erop dat de bak in het eerste jaar inklinkt en dat je in maart bijvult. En zet er het eerste seizoen drie gewassen in, niet tien.
Meer lezen bij
- Tips voor een insectvriendelijke tuin — Milieu Centraal
Cristian Soto schrijft over tuinieren, moestuinen en klussen in en om het huis. Hij bouwt de rekenhulpen op deze site zelf en test elke berekening met echte maten uit zijn eigen tuin voordat die online gaat. Zijn uitgangspunt: uitleggen in gewone taal wat andere sites vaag laten.