Vier vierkante meter klinkt als weinig, en het is genoeg voor een zomer lang verse sla, twee maanden boontjes, een paar kilo aardappels en zoveel courgette als je aankunt. Het verschil tussen een klein bed dat veel geeft en een klein bed dat teleurstelt zit niet in de ruimte, maar in wat je erin zet.
De fout die iedereen maakt is namelijk niet te klein beginnen. Het is te véél willen in een kleine ruimte.
Hoeveel planten passen er in je border?
Bereken het aantal planten op basis van de aanbevolen plantafstand.
Wat vierkante meters echt opleveren
| Gewas | Ruimte | Opbrengst | Bezet |
|---|---|---|---|
| Sla, snijsla | 0,25 m² per 4 kroppen | 4 kroppen per 6 weken | Kort |
| Radijs | 0,25 m² | Een bos per 4 weken | Zeer kort |
| Boontjes, stok | 0,5 m² | 1,5 tot 2 kg | Half seizoen |
| Courgette | 1 m² per plant | 15 tot 20 stuks | Half seizoen |
| Aardappel, vroeg | 1 m² | 3 tot 4 kg | 10 weken |
| Tomaat | 0,3 m² per plant | 2 tot 4 kg | Heel seizoen |
| Pompoen | 2 tot 3 m² | 2 à 3 vruchten | Heel seizoen |
Kijk naar die laatste twee kolommen samen. Pompoen is het slechtste gewas dat je in een kleine moestuin kunt zetten: drie vierkante meter, het hele seizoen bezet, en je krijgt er drie vruchten voor terug die in de winkel twee euro kosten.
Sla daarentegen bezet een kwart vierkante meter voor zes weken, en dan kan er weer iets anders.
De drie vragen die je per gewas stelt
1. Hoe lang bezet het de grond? Dit is de belangrijkste. Een bed van vier vierkante meter met alleen gewassen van vier maanden geeft één oogst. Met korte gewassen erin geeft datzelfde bed er drie.
2. Wat kost het in de winkel? Aardappels zijn goedkoop en nemen veel ruimte. Verse kruiden, snijsla en sperzieboontjes zijn duur en nemen weinig. Voor een kleine tuin is dat een reëel argument.
3. Proef je het verschil? Bij een winterwortel nauwelijks. Bij een tomaat, een aardbei of verse sla wel, en fors.
Gewassen die op alle drie goed scoren: sla, radijs, kruiden, sperzieboontjes, cherrytomaten en snijbiet. Dat is niet toevallig het rijtje waarmee elke kleine moestuin begint.
Twee of drie teelten per plek
Dit is wat een klein bed groot maakt. In Nederland past er in één seizoen makkelijk twee of drie keer iets op dezelfde vierkante meter.
- Maart tot mei: radijs, spinazie, snijsla, tuinkers.
- Mei tot augustus: boontjes, courgette, tomaat.
- Augustus tot oktober: opnieuw sla, andijvie, veldsla, spinazie.
Zaai het volgende al voor terwijl het vorige er nog staat, in potjes op de vensterbank. Dan zet je een plantje neer in plaats van te zaaien, en win je twee tot drie weken per ronde. De data staan in de zaaikalender voor Nederland.
De hoogte in
Vier vierkante meter grondoppervlak is niet vier vierkante meter teeltruimte. Alles wat omhoog kan, kost je nauwelijks bodem.
- Stokboontjes op een driepoot: 0,5 m² grond, twee meter hoog, en aanzienlijk meer opbrengst dan struikbonen op dezelfde plek.
- Tomaten opgebonden aan één stengel: 0,3 m² per plant.
- Courgette verticaal: van een vierkante meter naar dertig centimeter. Zie courgette in de hoogte kweken.
- Aardbeien in een goot aan de schutting: nul vierkante meter bodem.
Let wel op schaduw: zet wat hoog wordt aan de noordkant, anders staat de rest van je bed er de halve dag onder.
Tussenplanten
Snelle gewassen tussen trage. Courgetteplanten staan in mei nog klein terwijl ze in augustus een meter beslaan; in die eerste zes weken past er radijs of snijsla tussen die allang geoogst is voordat het blad dichtgroeit.
Hetzelfde geldt voor tomaten en voor koolsoorten. Zaai sla in de rij tussen de trage planten, niet ernaast.
Twee fouten die een klein bed klein houden
Te dicht zaaien en niet uitdunnen. Dit is verreweg de grootste. Een rij wortelen waar twintig plantjes op tien centimeter staan, geeft twintig potloden. Diezelfde rij uitgedund tot vijf planten geeft vijf wortels die de moeite waard zijn.
Uitdunnen voelt als weggooien en het is het tegenovergestelde: je geeft de overblijvers de ruimte om iets te worden. Doe het als de plantjes twee echte blaadjes hebben, en wees strenger dan je wilt. De jonge sla en de radijsjes die je eruit haalt kun je gewoon opeten.
Het bed leeg laten liggen. Een plek waar in juni de sla is geoogst en waar tot september niets staat, is een derde van je seizoen weggegeven. Zaai iets nieuws binnen een week, of leg er in ieder geval compost op.
Wie beide fouten vermijdt, haalt uit vier vierkante meter ruwweg het dubbele van iemand die dat niet doet — zonder één vierkante meter extra.
Wat je in een kleine tuin beter overslaat
- Pompoen en maïs. Te veel ruimte, te weinig terug.
- Winterwortels en knolselderij. Het hele seizoen bezet voor iets wat in de winkel weinig kost en nauwelijks anders smaakt.
- Spruitjes en boerenkool. Van mei tot februari op dezelfde plek.
- Asperges. Drie jaar wachten en dan permanent bezet.
- Aardappels, tenzij je het leuk vindt. Vier vierkante meter levert een maand aardappels; diezelfde meters geven een half jaar sla.
Vier vierkante meter, één seizoen
Indeling: 1 m² courgette (één plant), 0,5 m² stokboontjes op een driepoot, 1 m² tomaten opgebonden (drie planten), 1,5 m² wisselbed voor sla, radijs en spinazie.
Opbrengst over het jaar: zo’n 18 courgettes, 1,5 kilo boontjes, 8 kilo tomaten, en uit dat wisselbed ongeveer drie rondes sla en radijs — reken op 30 kroppen en vier bossen radijs.
Ter vergelijking: dezelfde vier vierkante meter volgezet met pompoen en winterwortel levert drie pompoenen en een kist wortels op. Eén oogst, in oktober.
Het eerste jaar, maand voor maand
Een concreet schema voor dat wisselbed van anderhalve vierkante meter, zodat je ziet hoe drie rondes eruitzien.
| Maand | Wisselbed | Vaste plekken |
|---|---|---|
| Maart | Radijs en spinazie zaaien | Tomaten voorzaaien binnen |
| April | Snijsla erbij | Courgette voorzaaien binnen |
| Mei | Radijs oogsten, opnieuw zaaien | Na 15 mei alles uitplanten |
| Juni | Sla oogsten, boontjes bijzaaien | Boontjes opbinden |
| Juli | Bed leeg, compost erop | Eerste courgettes en tomaten |
| Augustus | Andijvie en veldsla zaaien | Volop oogsten |
| September | Doorgroeien | Laatste tomaten |
| Oktober | Oogsten tot het vriest | Opruimen, compost erop |
De truc zit in maart en in augustus: dat zijn de twee momenten waarop je iets zaait terwijl de meeste mensen denken dat het seizoen nog niet of niet meer loopt. Zij halen één oogst uit dat bed, jij drie.
De indeling die het meeste geeft
Kies gewassen die de grond kort bezetten, duur zijn in de winkel en merkbaar beter smaken uit eigen tuin. Laat alles wat het hele seizoen staat en weinig oplevert aan de grote tuinen. Ga de hoogte in met boontjes en tomaten, zaai het volgende voor terwijl het vorige er nog staat, en houd het eerste jaar bij drie of vier gewassen. Vier vierkante meter is dan geen beperking maar precies genoeg.
Meer lezen bij
- Tips voor een insectvriendelijke tuin — Milieu Centraal
Cristian Soto schrijft over tuinieren, moestuinen en klussen in en om het huis. Hij bouwt de rekenhulpen op deze site zelf en test elke berekening met echte maten uit zijn eigen tuin voordat die online gaat. Zijn uitgangspunt: uitleggen in gewone taal wat andere sites vaag laten.