De meeste zaaikalenders geven één datum per groente, en daar heb je in de praktijk weinig aan. Want zaai je binnen of buiten? En wat gebeurt er als je twee weken later bent? Deze kalender geeft per groente een periode, zegt erbij waar je moet zaaien, en vertelt wat er misgaat als je te vroeg bent.
Alle data gelden voor het Nederlandse klimaat, uitgaande van de vollegrond of een onverwarmde kas. In Zuid-Limburg loop je een week voor, in het noorden en op de Wadden een week tot tien dagen achter.
De enige twee data die je echt moet onthouden
De hele Nederlandse zaaikalender draait om twee momenten.
Half maart: de bodem wordt wakker
Zodra de bodem ongeveer 7 tot 10 °C is, komt zaad buiten aan de gang. Daaronder ligt het te wachten en heeft het alle tijd om weg te rotten of opgegeten te worden. Een goedkope grondthermometer is hier nuttiger dan welke kalender ook. Zonder thermometer: als het onkruid tussen de tegels weer massaal opkomt, is de bodem warm genoeg.
Half mei: de laatste nachtvorst
De vuistregel is na de IJsheiligen, dus vanaf ongeveer 15 mei. Alles wat vorstgevoelig is — tomaat, courgette, komkommer, boon, pompoen, paprika, basilicum — gaat pas daarna de grond in. Eén nacht van min twee doet twee maanden voorwerk teniet.
Wie het risico wil nemen, kan een week eerder planten met vliesdoek achter de hand. Wie zeker wil zijn, wacht tot 20 mei en verliest er nauwelijks oogst mee.
Zaaikalender per maand
| Maand | Binnen voorzaaien | Buiten zaaien of planten |
|---|---|---|
| Februari | Paprika, chilipeper, aubergine, prei, ui uit zaad | Nog niets. Wel de grond losmaken op een droge dag. |
| Maart | Tomaat, kool, sla, selderij, venkel | Vanaf half maart: tuinboon, doperwt, spinazie, radijs, wortel, pastinaak, ui- en sjalottenbollen, knoflook |
| April | Courgette, komkommer, pompoen, maïs, basilicum (eind april) | Sla, rucola, snijbiet, bieten, peen, pastinaak, aardappel (poten), koolplanten uitplanten |
| Mei | Laatste ronde courgette en komkommer | Na 15 mei: sperzieboon, stokboon, tomaat, courgette, komkommer, pompoen, maïs. Verder sla, bieten, peen, bosui |
| Juni | Boerenkool en winterprei voor het najaar | Sperziebonen (tweede ronde), andijvie, venkel, sla, peen, bieten, koolrabi |
| Juli | — | Andijvie, winterpostelein, veldsla, spinazie, radijs, snijbiet, boerenkoolplanten uitzetten |
| Augustus | — | Veldsla, spinazie, winterpostelein, rucola, radijs, snijsla, japanse mosterd |
| September | — | Veldsla, winterpostelein, spinazie (eerste helft), knoflook aan het eind van de maand |
| Oktober | — | Knoflook, winterui, tuinbonen voor de overwintering, groenbemester |
| November–januari | — | Rust. Compost aanbrengen, bakken afdekken, plannen maken. |
Wat zaai je waar? De drie groepen
Groep 1: direct buiten zaaien
Wortelgroenten en peulvruchten kun je beter niet verplanten, omdat hun penwortel dat slecht verdraagt. Zaai deze altijd meteen op hun definitieve plek:
Wortel, pastinaak, radijs, schorseneer, tuinboon, doperwt, sperzieboon, stokboon, spinazie, rucola, veldsla.
Groep 2: binnen voorzaaien loont echt
Deze groenten hebben een lang seizoen nodig, meer dan het Nederlandse klimaat buiten biedt. Zaai ze in februari of maart binnen op een lichte vensterbank:
Tomaat, paprika, chilipeper, aubergine, prei, selderij, kool, venkel.
Paprika en peper hebben de langste aanloop: die zaai je al in februari, anders oogst je pas in oktober.
Groep 3: kan allebei
Sla, courgette, komkommer, pompoen, bieten, koolrabi, boerenkool. Voorzaaien geeft twee tot drie weken voorsprong en minder slakkenschade. Direct zaaien is minder werk. Bij courgette en pompoen: voorzaai in maart–april in een pot, want jonge planten worden buiten vaak in één nacht kaalgevreten.
De fouten die het vaakst een teleurstelling opleveren
Te vroeg buiten zaaien
De meest gemaakte fout, en de verleiding is groot na een warm weekend in maart. Zaad in koude, natte grond komt niet op of rot weg. Wie op 1 april zaait, staat vaak eerder te oogsten dan wie op 10 maart zaaide, simpelweg omdat de tweede ronde het beter deed.
Te diep zaaien
De vuistregel: zaaidiepte is ongeveer twee keer de dikte van het zaadje. Fijn zaad zoals sla, wortel en veldsla mag nauwelijks bedekt worden — een halve centimeter is genoeg. Alleen bonen, erwten en pompoen gaan echt de diepte in, twee tot drie centimeter.
Alles in één keer zaaien
Een volle rij sla betekent dertig kroppen die tegelijk klaar zijn en binnen twee weken doorschieten. Zaai in plaats daarvan elke twee tot drie weken een klein stukje. Dat heet gespreid zaaien en het is het verschil tussen een maand oogsten en drie maanden oogsten.
Werkt goed bij: sla, radijs, rucola, spinazie, bosui, sperziebonen, bieten.
Geen etiket zetten
Klinkt triviaal, maar drie weken na het zaaien lijken alle zaailingen op elkaar en weet niemand meer welke rij wat is. Een houten stokje met potlood erop kost niets.
Uitdunnen overslaan
Zaai je wortelen op een rij, dan komen ze veel te dicht op elkaar. Als je niet uitdunt tot ongeveer vijf centimeter tussenruimte, krijg je dertig dunne slierten in plaats van tien fatsoenlijke wortels. Uitdunnen voelt zonde, maar het is noodzakelijk.
Wat je in augustus nog kunt zaaien
Veel mensen denken dat het moestuinseizoen in juli afgelopen is. Dat is precies het moment waarop de najaars- en wintergroenten de grond in moeten.
- Veldsla — zaai augustus tot half september, oogst november tot maart. Vriest gewoon door.
- Winterpostelein — zaai augustus–september, oogst de hele winter. Nauwelijks werk.
- Spinazie — zaai augustus, oogst oktober–november. Schiet in het najaar veel minder snel door dan in het voorjaar.
- Radijs — zaai tot half september, klaar in vier tot vijf weken.
- Groenbemester (bijvoorbeeld gele mosterd of phacelia) — zaai september–oktober op lege stukken. Houdt onkruid weg, voorkomt dat voeding uitspoelt en werk je in het voorjaar onder.
Hoeveel zaad heb je nodig?
Zaadzakjes bevatten vrijwel altijd veel meer dan je in één seizoen gebruikt. Bewaar de rest koel, droog en donker; de meeste soorten blijven twee tot drie jaar goed kiemen. Uitzonderingen die snel achteruitgaan: pastinaak, prei, ui en selderij. Koop daar liever elk jaar vers zaad van.
Kort samengevat
- Buiten zaaien begint als de bodem 7 tot 10 °C is, meestal half maart.
- Alles wat vorstgevoelig is, gaat pas na 15 mei naar buiten.
- Wortelgroenten en peulen zaai je direct op hun plek, niet voorzaaien.
- Zaai op een diepte van ongeveer twee keer de dikte van het zaadje.
- Zaai gespreid, in kleine hoeveelheden om de paar weken.
- Augustus en september zijn geen eindpunt maar een tweede start.
Ga je een nieuwe bak aanleggen voor het komende seizoen? Bereken dan eerst hoeveel grond er in je moestuinbak gaat.
Cristian Soto schrijft over tuinieren, moestuinen en klussen in en om het huis. Hij bouwt de rekenhulpen op deze site zelf en test elke berekening met echte maten uit zijn eigen tuin voordat die online gaat. Zijn uitgangspunt: uitleggen in gewone taal wat andere sites vaag laten.