No dig moestuin: tuinieren zonder spitten

Niet spitten klinkt als luiheid met een mooie naam. Dat is het niet. No dig is een manier van tuinieren waarbij je de bodem met rust laat en van bovenaf voedt, en het is in twintig jaar van alternatief idee tot vrij gangbare praktijk gegroeid — vooral omdat het minder werk is en meetbaar minder onkruid geeft.

Er is één ding dat je ervoor moet kopen, en dat is compost. Veel compost, in het eerste jaar.

Wat er onder de grond gebeurt

Een gezonde bodem is een structuur: gangen van regenwormen, schimmeldraden, poriën waar lucht en water doorheen gaan, en lagen waarin verschillende organismen leven.

Spitten keert dat om. De gangen breken, de schimmelnetwerken scheuren, en de organismen van onderin komen boven te liggen en andersom. De bodem herstelt zich daarvan, maar hij is er elk voorjaar weken mee bezig.

Daar komt iets praktisch bij dat je meteen merkt: in elke kubieke meter tuingrond zitten duizenden onkruidzaden die liggen te wachten op licht. Spitten brengt ze naar boven. Niet spitten laat ze liggen waar ze liggen.

Een bed aanleggen, in één middag

Het mooiste van de methode: je hoeft de bestaande begroeiing niet weg te halen. Je legt er een bed bovenop.

1. Maai of trap plat wat er staat. Gras, onkruid, alles mag blijven liggen.
2. Leg karton over het hele oppervlak, met tien centimeter overlap tussen de vellen. Ongekleurd, en haal het plakband en de nietjes eruit.
3. Maak het karton nat. Dit wordt overgeslagen en het is essentieel: droog karton verteert niet en waait weg.
4. Leg er 10 tot 15 centimeter compost op. In het eerste jaar is dit de hele investering.
5. Planten kan meteen. Zaaien kun je beter een paar weken uitstellen tot het oppervlak is gezakt.

Het karton smoort het gras eronder en is binnen een seizoen vergaan. De wormen trekken de compost naar beneden en mengen hem met de bestaande grond — dat doen zij, en jij niet.

Wat het per jaar kost

Het eerste jaar is de dure. Voor een bed van 120 bij 240 centimeter, ruim 2,8 m²:

• Jaar 1: 10 tot 15 cm compost, dus 280 tot 420 liter.
• Jaar 2 en verder: 3 tot 5 cm per jaar, dus 85 tot 140 liter.

Die eerste laag is de omschakeling; daarna is het onderhoud. Los gestort bij een groencentrale of gemeentewerf is compost een fractie van de prijs in zakken, en wie zelf compost maakt komt op termijn aardig ver.

Dat is meteen het eerlijke bezwaar tegen de methode: zonder een compostbron is no dig in het eerste jaar duurder dan spitten.

Welke compost je nodig hebt

Bij no dig is compost geen bemesting maar bouwmateriaal, en dan gaat het om het soort.

Goed: rijpe, fijne compost die ruikt naar bosgrond en waarin je niets meer herkent. Gemeentelijke groencompost en champost zijn prima, en los gestort een fractie van de prijs in zakken.

Niet goed: halfvergaan materiaal met herkenbare takjes. Dat verteert nog en onttrekt daarbij stikstof aan de bovenlaag, precies waar je zaait. Leg dat onderin een verhoogd bed, niet bovenop een no-dig-bed.

Oppassen met: verse stalmest. Te scherp om rechtstreeks in te zaaien; die moet eerst een half jaar liggen.

Potgrond is geen compost. Het bevat veen en kunstmest en is bedoeld voor potten, niet om een bed mee af te dekken. Per liter is het bovendien vier tot tien keer duurder.

Twijfel je bij een grote partij, vul dan een bloempot met de compost en zaai er radijs in. Komt die binnen een week op, dan zit er niets in wat de kieming remt.

Het onkruidvoordeel is echt

Dit merk je vanaf het tweede seizoen, en het is de reden dat mensen erbij blijven.

Doordat je nooit zaden naar boven haalt, raakt de zaadvoorraad in de bovenste laag uitgeput. Het onkruid dat er nog is, komt aanwaaien of zit in de compost, en het staat in een losse laag waar je het met twee vingers uittrekt.

Reken op een derde tot de helft minder wiedwerk vanaf jaar twee. Dat is de tijdwinst waarmee je de compost terugverdient.

Waar het niet vanzelf gaat

Wortelonkruid. Zevenblad, haagwinde, kweekgras en akkerdistel komen door karton en compost heen. Die moet je er alsnog uit halen, en bij een zware bezetting is dat voordat je begint, niet erna.

Sterk verdichte grond. Bij een bodem die is aangereden door bouwverkeer of jarenlang is platgelopen, duurt het jaren voordat het bodemleven dat heeft opgelost. Eenmalig losbreken met een spitvork — niet keren, alleen wrikken — is dan verdedigbaar.

Aardappels. Die rooi je, en dan woel je de grond toch om. De oplossing is aardappels bovenop de compost leggen en afdekken met stro; dat werkt en de opbrengst ligt iets lager.

Wat je daarna nog doet

• Nooit meer spitten, ook niet in het najaar.
• Elk najaar of voorjaar een laag compost van drie tot vijf centimeter. Dat is alle bemesting die de meeste gewassen nodig hebben.
• Haal wortels niet uit de grond, knip het gewas bij de grond af en laat de wortels zitten. Die verteren en laten kanalen achter.
• Laat de grond niet kaal liggen. Compost, stro of een groenbemester; een kale bodem slaat dicht bij regen.
• Loop er niet op. Vaste paden, vaste bedden. Dit is de helft van het verhaal.

Wat je per jaar merkt

De methode werkt cumulatief, en dat betekent dat het eerste jaar het minst indrukwekkend is.

Jaar 1: je zaait in een laag compost. De gewassen doen het goed, want compost is uitstekende zaaigrond. Onder het karton gebeurt ondertussen het echte werk, en dat zie je niet.

Jaar 2: het karton is weg en de wormen hebben de compost door de bovenlaag gemengd. Je merkt het aan het wieden: merkbaar minder, en wat er staat trek je er met twee vingers uit.

Jaar 3 en verder: de bovenste twintig centimeter is donker en kruimelig. Je steekt er je hand in. Dit is het punt waarop mensen zeggen dat ze nooit meer gaan spitten.

Wie na één seizoen concludeert dat het niets doet, heeft gelijk over dat seizoen en stopt net te vroeg.

Of het bij jou past

No dig werkt het best als je toegang hebt tot betaalbare compost en als je bedden met vaste paden hebt. Heb je geen compostbron, begin dan met één bed in plaats van je hele tuin en kijk wat het doet. En zit je tuin vol zevenblad, ruim dat dan eerst op — dat is het enige wat de methode niet voor je oplost.

Meer lezen bij

• Tips voor een insectvriendelijke tuin — Milieu Centraal