De vraag wanneer je aardappels poot, heeft geen datum als antwoord maar een temperatuur. De grond moet tien graden zijn, en wanneer dat zo is verschilt per jaar, per grondsoort en per deel van het land. Een kalender die «half april» zegt, klopt daarom in het ene jaar wel en in het andere niet.
Hieronder staat hoe je het voor jouw tuin bepaalt, met de marges per type als richtlijn.
De grens: tien graden bodemtemperatuur
Onder de tien graden gebeurt er niets. De knol ligt stil te wachten, en een knol die weken in koude, natte grond ligt, gaat rotten in plaats van uitlopen. Te vroeg poten levert dus geen voorsprong op maar een risico.
Zo meet je het: steek een gewone thermometer tien centimeter de grond in, in de ochtend, op de plek waar je gaat poten. Drie dagen achter elkaar boven de tien graden, en je kunt.
Twee dingen die dat moment verschuiven:
- Zandgrond warmt sneller op dan klei. Het verschil kan twee weken zijn. Op zand kun je vaak begin april al, op zware klei eerder eind april.
- Het zuiden loopt voor op het noorden, en een beschutte tuin op een open akker. Reken op een week tot tien dagen verschil binnen Nederland.
De marges per type
| Type | Poten | Oogsten | Weken |
|---|---|---|---|
| Zeer vroeg, onder folie of in de kas | Half maart | Eind mei, half juni | 10 tot 11 |
| Vroeg, buiten | Begin tot half april | Eind juni, juli | 11 tot 13 |
| Middelvroeg | Half tot eind april | Augustus | 15 tot 17 |
| Laat | Eind april, begin mei | September, oktober | 18 tot 22 |
Die laatste kolom is bruikbaarder dan de maanden, want die klopt elk jaar. Weet je wanneer je wilt oogsten, tel dan terug.
Maart: alleen met bescherming
In maart poten kan, en dan heb je een plan nodig voor de nachten. De knol zelf overleeft de kou onder de grond prima; het probleem begint zodra het loof boven staat, want jong aardappelloof bevriest al bij min één.
Drie manieren om dat op te vangen:
Onder tuinbouwfolie of vliesdoek. Leg het los over het bed en verzwaar de randen. Scheelt twee tot drie graden en dat is meestal genoeg.
In een kas of tunnel. Levert de grootste voorsprong, maar aardappels nemen veel ruimte in onder glas. Meestal doe je dit in een paar emmers, niet in de volle grond van de kas.
Aanaarden als noodgreep. Zie je nachtvorst aankomen en staat het loof al tien centimeter boven, hark er dan aarde overheen. Het loof komt er gewoon weer doorheen, en je hebt de vorstnacht overgeslagen.
De ijsheiligen en wat ze wel en niet betekenen
Rond 11 tot 15 mei kan er in Nederland nog nachtvorst optreden. Voor veel gewassen is dat de grens waarvóór je niets onbeschermd buiten zet.
Voor aardappels ligt het net iets anders, en dat is nuttig om te weten: je mag ruim vóór de ijsheiligen poten, want de knol zit veilig onder de grond. Je moet alleen klaarstaan om het loof te beschermen als er in mei nog een koude nacht komt en het gewas al boven staat.
Wie dat gedoe wil vermijden, poot eind april. Dan staat het loof precies na de ijsheiligen boven en heb je er geen omkijken naar.
Poten in juni en juli
Dat kan, en het is minder ongebruikelijk dan het klinkt. Een vroeg ras dat je begin juni poot, is eind augustus klaar. Zo gebruik je het bed waar in mei de sla of de spinazie stond.
Twee voorwaarden: neem een vroeg ras, want een laat ras haalt het niet meer, en zorg voor water, omdat juni en juli droger zijn dan april.
September: aardappels met kerst
Dit is de leukste variant en hij is in Nederland goed te doen. Poot eind augustus of begin september een vroeg ras in een emmer of een zak, laat die buiten staan zolang het kan, en haal hem bij de eerste nachtvorst in een vorstvrije schuur of garage.
De knollen groeien daar langzaam door en je rooit ze rond de kerst. De opbrengst is bescheiden — reken op de helft van een voorjaarsteelt — en het punt is niet de kilo’s maar dat je in december verse aardappels uit eigen grond haalt.
Let op: hiervoor heb je speciaal pootgoed nodig dat in het najaar te koop is, of knollen van je eigen vroege oogst die nog niet in rust zijn gegaan. Pootgoed uit het voorjaar dat je hebt bewaard, loopt in september meestal niet meer uit.
Het weer van dít jaar meewegen
De bodemtemperatuur is het criterium, maar je wilt niet elke ochtend met een thermometer in de tuin staan. Drie signalen die hetzelfde vertellen:
- Het gras groeit weer. Zodra je gazon voor het eerst gemaaid moet worden, zit de bodem rond de tien graden. Dat is een verrassend betrouwbare indicator en je hebt er niets voor nodig.
- Het onkruid kiemt. Verschijnen er vanzelf zaailingen op het kale bed, dan is de grond warm genoeg om iets te laten kiemen.
- De weersverwachting voor tien dagen. Kijk niet naar de dagtemperatuur maar naar de nachten. Een week met nachten boven de vijf graden warmt de bodem merkbaar op; een week met nachtvorst zet het terug.
Een koud voorjaar kun je niet forceren. Wacht je twee weken langer, dan haal je die achterstand grotendeels in doordat de knol in warmere grond veel sneller start. Poten in koude grond is verloren tijd die je er níet mee inhaalt.
Wat er gebeurt als je te vroeg of te laat bent
Te vroeg: de knol ligt in koude, natte grond. In het gunstigste geval gebeurt er weken niets; in het ongunstigste rot hij weg. Je wint niets, want groeien doet hij pas boven de tien graden.
Te laat: bij vroege rassen niet erg, je oogst dan gewoon later. Bij late rassen wel, want die hebben tot in september nodig, en aardappels die in oktober nog in natte grond zitten geven een slechte schil en bewaren matig.
De marge is dus ruimer aan de late kant dan aan de vroege, en dat is het tegenovergestelde van wat de meeste mensen denken.
Drie potingen, één bed
Een bed van 4 m² kan in één seizoen twee keer aardappels dragen als je de timing gebruikt:
- Begin april: vroeg ras. Oogst eind juni. Ongeveer 15 kilo.
- Begin juli: opnieuw een vroeg ras op hetzelfde bed. Oogst eind september. Ongeveer 10 kilo.
- Begin september: drie emmers voor de kerst, apart van het bed.
Let wel op de vruchtwisseling: twee keer aardappels in één jaar op dezelfde plek betekent dat dat bed daarna echt drie of vier jaar iets anders moet dragen.
Wanneer jij kunt beginnen
Meet de bodemtemperatuur op tien centimeter diepte en poot bij drie dagen boven de tien graden. Op zand is dat meestal begin april, op klei eind april. Vóór de ijsheiligen poten mag, mits je het loof kunt afdekken als er nog een koude nacht komt. En wil je geen enkel gedoe: eind april poten, dan staat het loof erboven als de vorst voorbij is.
Meer lezen bij
- Voorkom een plaag, begin vandaag! — Milieu Centraal
Cristian Soto schrijft over tuinieren, moestuinen en klussen in en om het huis. Hij bouwt de rekenhulpen op deze site zelf en test elke berekening met echte maten uit zijn eigen tuin voordat die online gaat. Zijn uitgangspunt: uitleggen in gewone taal wat andere sites vaag laten.