Van alles wat je in een moestuin kunt zetten is de aardappel het gewas dat het meeste teruggeeft voor de minste kennis. Je legt in april een knol in de grond, je hoopt er twee keer wat aarde overheen, en in juli haal je er een kilo uit. Er is geen zaaien, geen uitdunnen, geen verspenen en geen bestuiving waar iets mee mis kan gaan.
Dat maakt het ook het beste gewas om een moestuin mee te beginnen, en er is nog een tweede reden voor: een aardappelbed laat de grond losser achter dan het hem aantrof.
Hoeveel planten passen er in je border?
Bereken het aantal planten op basis van de aanbevolen plantafstand.
Pootgoed, en waarom niet uit de supermarkt
Wat je in de grond legt heet pootgoed: een aardappel die speciaal is opgekweekt en gekeurd om als plant te dienen. Je koopt het per kilo, en in een kilo zitten afhankelijk van de maat vijftien tot vijfentwintig knollen.
Aardappels uit de supermarkt zijn een slecht idee, om twee redenen die los van elkaar al genoeg zijn:
- Ze zijn behandeld tegen kiemen. Veel consumptieaardappels krijgen een kiemremmer, en die doet precies wat de naam zegt.
- Ze zijn niet gekeurd op ziekten. Pootgoed wordt gecontroleerd op virussen en aaltjes. Een besmette knol brengt die de grond in, en daar blijft het jaren zitten.
Een kilo pootgoed kost een paar euro en levert vijftien tot vijfentwintig planten op. Dat is het niet waard om op te besparen.
Voorkiemen: drie weken die je wint
Voorkiemen betekent dat je de knollen vóór het poten laat uitlopen, zodat ze met een voorsprong de grond in gaan. Bij vroege rassen levert dat twee tot drie weken eerdere oogst op; bij late rassen maakt het minder uit.
Zet de knollen vanaf eind februari in een eierdoos of een kistje, met de kant met de meeste oogjes naar boven. Ze willen licht en koel: tien tot vijftien graden, en beslist niet donker en warm.
Dat verschil is het hele punt. In het donker krijg je lange, bleke, slappe scheuten die bij het poten afbreken. In het licht krijg je korte, dikke, donkergroene of paarsige kiemen van een tot twee centimeter, en die zijn precies wat je wilt.
Knollen die al uit zichzelf zijn gaan kiemen in het schuurtje kun je gewoon gebruiken, mits die scheuten kort en stevig zijn.
Waar ze staan
- Volle zon. Minimaal zes uur. In schaduw krijg je loof en weinig knollen.
- Losse, goed doorlatende grond. Een aardappel moet zich kunnen uitzetten; in dichtgeslagen klei blijven de knollen klein en misvormd. Wat jouw grond nodig heeft staat in grond verbeteren bij klei of zandgrond.
- Niet waar vorig jaar aardappels of tomaten stonden. Dit is de belangrijkste regel van allemaal, en hij komt hieronder terug.
- Geen verse mest. Die geeft schurft op de schil. Compost van vorig jaar is prima.
Vruchtwisseling: drie jaar, en dat is geen suggestie
Aardappels horen bij de nachtschadefamilie, samen met tomaat, paprika en aubergine. Die familie deelt haar ziekten, en de belangrijkste daarvan blijven járen in de grond zitten.
Houd minstens drie en liefst vier jaar aan voordat er weer aardappels of tomaten op dezelfde vierkante meter komen. In een kleine moestuin betekent dat dat je je bed in vieren deelt en elk jaar opschuift.
Dit is het onderdeel dat mensen jarenlang overslaan zonder gevolgen, tot het jaar waarin het wel misgaat en de grond dan voor lange tijd besmet is.
Poten
De maten waar het om draait:
| Vroege | Late | |
|---|---|---|
| Diepte | 10 cm | 12 tot 15 cm |
| In de rij | 30 cm | 35 tot 40 cm |
| Tussen de rijen | 60 cm | 70 tot 75 cm |
| Per m² | ongeveer 5 knollen | ongeveer 4 knollen |
Leg de knol met de kiemen naar boven in een geul of een plantgat, en druk hem niet aan. Dek af met losse aarde. Meer is het niet.
Grote knollen kun je doorsnijden, mits er op elk deel minstens twee oogjes zitten. Laat de snijvlakken dan een dag drogen voordat ze de grond in gaan, anders rotten ze weg.
Aanaarden: de enige echte taak van het seizoen
Aardappels vormen hun knollen bóven de moederknol, langs de stengel. Hoe meer stengel er onder de grond zit, hoe meer ruimte er is voor knollen. Daarom hoop je aarde op.
Eerste keer: als het loof twintig tot vijfentwintig centimeter hoog staat. Trek met een schoffel aarde van tussen de rijen tegen de planten op, tot er nog maar een centimeter of tien loof uitsteekt.
Tweede keer: twee tot drie weken later, nog eens tien centimeter.
Er is een tweede reden die minstens zo belangrijk is: knollen die aan het licht komen worden groen, en groene aardappels bevatten solanine en horen niet op je bord. Aanaarden houdt ze onder de grond.
Water en de ziekte van juli
Aardappels hebben het meeste water nodig rond de bloei, want dat is precies wanneer de knollen worden aangelegd. Een droge periode in juni kost je direct opbrengst.
Giet bij de voet en niet over het loof. De reden is de aardappelziekte, een schimmel die vanaf juli toeslaat bij warm, vochtig weer. Je herkent hem aan bruinzwarte vlekken op de bladeren met een lichte rand, en aan een witte waas aan de onderkant bij vochtig weer.
Is het zover, dan is er één ingreep die werkt: maai al het loof weg en voer het af, niet op de composthoop. De knollen in de grond blijven dan meestal gespaard. Wacht daarna twee tot drie weken met rooien, zodat de schil kan verharden.
Oogsten
Vroege aardappels rooi je als ze in bloei staan of net zijn uitgebloeid, ongeveer tien weken na het poten. De schil is dan nog dun en laat los als je erover wrijft. Die bewaren niet, en dat is geen probleem: dit zijn de aardappels die je in juni opeet.
Late aardappels laat je staan tot het loof vanzelf geel wordt en afsterft. Wacht daarna nog twee weken, zodat de schil verhardt. Rooi op een droge dag, laat ze een paar uur op de grond drogen en haal ze dan binnen.
Bewaar ze donker, koel en luchtig, in een kist of een jutezak. Licht maakt ze groen, warmte laat ze kiemen, en plastic laat ze rotten.
Een bed van vier vierkante meter, doorgerekend
Erin: ongeveer 18 knollen pootgoed op 4 m², oftewel zo’n 1 kilo. Kosten rond € 4,00. Plus twee keer aanaarden, samen een halfuur werk.
Eruit: reken op 0,8 tot 1,2 kilo per plant, dus 15 tot 20 kilo van dat bed. Bij een winkelprijs van een euro per kilo is dat zo’n € 17.
Het rendement is niet het punt — aardappels zijn goedkoop in de winkel. Het punt is dat vier vierkante meter en vier euro genoeg zijn voor twee maanden eigen aardappels, met minder werk dan welk ander gewas in je moestuin.
Vier euro en twee keer aanaarden
Koop pootgoed, laat het vanaf eind februari koel en licht voorkiemen, en leg het vanaf half april tien tot vijftien centimeter diep met dertig tot veertig centimeter ertussen. Hoop twee keer aarde op zodra het loof boven staat. Giet bij de voet. Rooi de vroege bij de bloei en de late als het loof is afgestorven. En zet ze volgend jaar ergens anders — dat is de enige regel waarvan het overslaan je jaren kan kosten.
Meer lezen bij
- Plagen bestrijden in de tuin — Milieu Centraal
Cristian Soto schrijft over tuinieren, moestuinen en klussen in en om het huis. Hij bouwt de rekenhulpen op deze site zelf en test elke berekening met echte maten uit zijn eigen tuin voordat die online gaat. Zijn uitgangspunt: uitleggen in gewone taal wat andere sites vaag laten.