Herfstblad is geen afval. Het is de grootste gratis hoeveelheid organisch materiaal die je tuin het hele jaar krijgt, en de meeste mensen zetten het in zakken aan de straat. Waar het weg moet en waar het juist moet blijven liggen, is met een paar regels te vangen.
Waar blad weg moet
Op drie plekken doet blad schade, en daar haal je het consequent weg:
- Het gazon. Een gesloten laag blad op nat gras smoort de zode in ongeveer twee weken. Er ontstaan gele plekken die tot in mei zichtbaar blijven, en het is precies de situatie waarin sneeuwschimmel toeslaat. Haal het er wekelijks af zolang er blad valt.
- De vijver. Blad dat in het water rot, verbruikt zuurstof en geeft rottingsgassen onder het ijs. Span in oktober een net over de vijver; dat is minder werk dan het er later uit vissen.
- Goten, putten en paden. Verstopte afvoer geeft waterschade, en nat blad op tegels is glad en levert groene aanslag op.
Waar blad juist moet blijven
Overal waar geen gras staat, is blad een gratis bodembedekker:
- In de borders. Een laag van 5 tot 10 centimeter beschermt tegen vorst, remt onkruid, gaat uitspoeling tegen en wordt in het voorjaar door wormen ingewerkt. Wat je anders met compost doet, doet blad hier voor niets.
- Onder heesters en hagen. Precies waar het in de natuur ook ligt.
- Op lege moestuinbedden. Zie moestuin winterklaar maken.
- In een hoek voor de dieren. Een hoop blad met wat takken erop is winterverblijf voor egels, kikkers en insecten.
Waait het weg, leg er dan wat dunne takken of snoeihout overheen.
Bladaarde maken: bijna geen werk
Bladaarde is iets anders dan compost. Compost ontstaat door bacteriën en wordt warm; bladaarde ontstaat door schimmels, koud en langzaam. Het resultaat is een donker, kruimelig materiaal dat uitstekend is voor bodemstructuur en voor zaaigrond.
Twee methodes:
In een hok
Maak een vierkant van gaas met vier palen, ongeveer een meter breed. Gooi het blad erin, maak het nat en druk het aan. Klaar. Na één jaar is het bruikbaar als mulch, na twee jaar is het fijne bladaarde.
In zakken
Vul stevige zakken met vochtig blad, prik er een stuk of tien gaten in en zet ze achteraf weg. Zelfde resultaat, en handig als je weinig ruimte hebt.
Wat het versnelt: het blad eerst fijnmaaien met de grasmaaier. Dat halveert de verteringstijd, want kleinere stukken bieden schimmels meer aangrijpingspunten.
Niet alle blad is gelijk
| Snel (6 tot 12 maanden) | Traag (18 tot 24 maanden) | Voorzichtig mee |
|---|---|---|
| Es, iep, linde, esdoorn, fruitbomen | Eik, beuk, kastanje, plataan | Walnoot, laurier, naaldhout |
Walnootblad bevat juglon, een stof die de groei van veel planten remt. Composteer het apart en gebruik het pas als het volledig verteerd is. Naalden verzuren en verteren traag; gebruik ze onder rododendrons en blauwe bessen, die dat juist prettig vinden. Laurier is leerachtig en duurt lang.
Blad van zieke planten — rozen met sterroetdauw, appels met schurft — gaat niet op de hoop maar bij het groenafval.
Blad in de composthoop
Blad kan ook gewoon in de composthoop, maar niet in grote hoeveelheden tegelijk. Blad is bruin materiaal: koolstofrijk en stikstofarm. Een dikke laag blad alleen verteert nauwelijks.
Meng het in lagen met groen materiaal — gras, keukenafval, plantenresten. Een verhouding van ongeveer twee delen blad op één deel groen werkt goed.
Gereedschap: wat werkt waar
- Bladhark met veerstaal of kunststof waaier. Voor het gazon, want een gewone metalen hark trekt de zode open.
- Twee planken of bladtangen om het op te pakken. Scheelt veel bukken.
- De grasmaaier met opvangbak. De snelste methode op een gazon, en hij hakt het blad meteen fijn — ideaal als voorbereiding op bladaarde.
- Bladblazer. Handig op verharding en onder heesters. Op borders werkt hij averechts: hij blaast ook de mulchlaag weg, en hij verstoort insecten die net onder het blad zitten.
De praktische aanpak
- Maai het gazon met opvangbak zodra er een laag blad ligt. Je maait en ruimt in één beweging, en het blad is meteen fijn.
- Kieper de opvangbak leeg op de borders tot daar 5 à 10 centimeter ligt.
- Wat overblijft gaat in het hok of in zakken voor bladaarde.
- Herhaal wekelijks, in plaats van één keer een grote actie in november.
Dat wekelijkse ritme is het hele verschil: kleine hoeveelheden zijn zo geruimd, en een dichte natte laag ontstaat nooit.
Rekenvoorbeeld: hoeveel blad één boom geeft
De situatie
Eén middelgrote boom in de tuin, met een kruin van ongeveer zes meter doorsnee. In oktober en november komt dat allemaal naar beneden. De vraag is of dat afval is of grondstof.
- Kruindoorsnee6 m
- Oppervlakte waar het blad valtongeveer 28 m²
- Dikte van de laag2 tot 3 cm
De rekensom
28 m² × 3 cm = 0,8 m³ blad.Na een jaar verteren blijft daar ongeveer
0,3 m³ bladcompost van over.Diezelfde 0,3 m³ als gekochte compost:
ongeveer € 25.
Een derde kuub gratis bodemverbeteraar per boom per jaar, en de meeste mensen zetten het bij het groenafval. Bladcompost is bovendien niet hetzelfde als gewone compost: hij is armer aan voeding maar beter in het vasthouden van vocht, en daarmee juist geschikt voor borders en onder hagen.
Uitkomst: ongeveer 0,3 m³ bladcompost per boom per jaar. Wat je wél moet weghalen is het blad op het gazon — daar verstikt het het gras binnen twee weken. Wat in de border ligt, laat je liggen. Blad van walnoot gaat apart: dat bevat juglon, dat de groei van veel planten remt.
Waar je blad dit najaar laat liggen
- Blad weg van gazon, vijver en paden; laten liggen in borders en onder heesters.
- Een laag van 5 tot 10 cm in de border vervangt een laag compost.
- Bladaarde maak je in een gaashok of in zakken; fijnmaaien halveert de tijd.
- Eik en beuk verteren traag, walnoot apart houden, ziek blad bij het groenafval.
- In de composthoop hoort blad in lagen met groen materiaal.
- Maai wekelijks met opvangbak: ruimen en versnipperen in één handeling.
Meer lezen bij
- Zelf composteren: composthoop of wormenbak — Milieu Centraal
Cristian Soto schrijft over tuinieren, moestuinen en klussen in en om het huis. Hij bouwt de rekenhulpen op deze site zelf en test elke berekening met echte maten uit zijn eigen tuin voordat die online gaat. Zijn uitgangspunt: uitleggen in gewone taal wat andere sites vaag laten.