Een border die er na twee jaar nog goed uitziet, is bijna nooit het resultaat van planten die spontaan zijn gekocht. Hij is het resultaat van drie beslissingen die je vóór het bezoek aan het tuincentrum neemt: hoeveel zon, hoe breed, en hoeveel planten.
Hoeveel planten passen er in je border?
Bereken het aantal planten op basis van de aanbevolen plantafstand.
Begin bij het licht, niet bij de planten
De meest gemaakte fout is een plant kopen omdat hij mooi is en daarna een plek zoeken. Het gaat andersom. Kijk een dag lang naar je border en tel de uren directe zon:
| Uren directe zon | Wat het is | Waar je op let |
|---|---|---|
| 6 uur of meer | Zon | Uitdroging in juli |
| 3 tot 6 uur | Halfschaduw | De ruimste keuze aan planten |
| Minder dan 3 uur | Schaduw | Beperkt assortiment, maar het kan prima |
Let ook op waar die zon valt. Ochtendzon is milder dan middagzon; een border op het zuidwesten tegen een stenen muur is een heel ander klimaat dan een border op het oosten.
Voor de schaduwkant staat de plantenkeuze in vaste planten voor schaduw.
Maak hem breed genoeg
Dit is het punt waarop de meeste borders in Nederlandse tuinen tekortschieten. Een border van 50 centimeter breed kan geen laagopbouw hebben, dus wordt het een rij planten tegen een schutting.
Praktische minimums:
- 80 centimeter voor een eenvoudige border met twee lagen.
- 120 tot 150 centimeter als je drie lagen wilt: voor, midden, achter. Dit is het punt waarop een border er echt vol uit gaat zien.
Heb je weinig ruimte? Maak hem dan liever korter en breder dan lang en smal. Een border van 3 bij 1,5 meter oogt voller dan een van 8 bij 0,5 meter.
De grond doet meer dan de planten
Voor je iets plant, kijk je met welke bodem je werkt. Neem een handvol vochtige grond en knijp:
- Valt uit elkaar, voelt korrelig: zandgrond. Water zakt snel weg, voeding spoelt uit. Nodig: veel organische stof.
- Blijft als een worst plakken: kleigrond. Houdt vocht en voeding vast, maar wordt hard bij droogte en drassig bij regen. Nodig: structuurverbetering, ook met organische stof.
In beide gevallen is het antwoord hetzelfde: een laag van 5 centimeter compost over de border, oppervlakkig ingewerkt. Niet diep spitten. Herhaal dat elk jaar in het najaar en je bodem wordt in drie jaar onherkenbaar beter.
Kies planten in drie lagen
De opbouw die altijd werkt, gerekend vanaf de achterkant:
- Achterste laag (100 tot 180 cm). Structuur en achtergrond. Bijvoorbeeld hortensia, vlinderstruik, hoge siergrassen, of vaste planten als monnikskap.
- Middenlaag (50 tot 100 cm). De hoofdmoot en de bloei. Salvia, echinacea, geranium, duizendblad, rudbeckia.
- Voorste laag (tot 40 cm). Randafwerking, houdt onkruid weg. Vrouwenmantel, kattenkruid, lage geranium, hosta in de schaduw.
Plant per soort in groepen van drie, vijf of zeven, niet één van elk. Een border met twintig verschillende planten in enkelvoud wordt onrustig; vijf soorten in groepen ziet er verzorgd uit en is bovendien goedkoper.
Denk aan het hele jaar, niet aan juni
Iedereen koopt in mei, en dus staat de tuin in mei vol en in september leeg. Een simpele controle: verdeel je keuze zo dat er in elk van deze periodes iets gebeurt.
| Periode | Wat het kan doen |
|---|---|
| Maart–april | Bloembollen tussen de vaste planten |
| Mei–juni | De grootste bloeigolf, gaat vanzelf |
| Juli–augustus | Salvia, echinacea, vlinderstruik |
| September–oktober | Herfstasters, sedum, siergrassen |
| Winter | Grassen en zaaddozen die je laat staan |
Dat laatste is gratis: knip je border niet helemaal terug in november. Verdorde grassen en zaadstengels geven de hele winter vorm, en vogels en insecten gebruiken ze.
Hoeveel planten heb je nodig?
Vuistregels per vierkante meter, afhankelijk van de grootte van de plant:
- Lage vaste planten (30 cm onderlinge afstand): 9 tot 11 stuks per m²
- Middelhoge vaste planten (40 cm): 5 tot 6 per m²
- Grote vaste planten (50 tot 60 cm): 3 tot 4 per m²
- Heesters: 1 per m² of ruimer
Plant op de eindafstand, niet op hoe groot ze nu zijn. Het eerste jaar ziet het er te ruim uit; het derde jaar sluit het en dan klopt het. Dichter planten geeft je één mooi jaar en daarna gedoe. De berekening per border staat in plantafstand berekenen.
Het eerste jaar
- Water geven: het eerste seizoen regelmatig en flink, ook bij vaste planten die later droogtebestendig zijn. De wortels moeten eerst de grond in.
- Mulchen: een laag van 5 centimeter compost of houtsnippers tussen de planten scheelt de helft van het onkruid en houdt vocht vast.
- Niet bemesten in het plantjaar als je compost hebt gebruikt. Dat is genoeg.
- Verplaatsen mag. Staat er iets verkeerd, verzet het in het najaar. Vaste planten hebben daar nauwelijks last van.
Rekenvoorbeeld: een border van vijf bij anderhalve meter
De situatie
Een border langs de schutting, vijf meter lang en anderhalve meter diep. Zonnig van tien uur tot vier uur. Je wilt vaste planten van gemiddelde omvang, dus een plantafstand van veertig centimeter.
- Lengte5 m
- Breedte1,5 m
- Plantafstand40 cm
De rekensom
5 × 1,5 = 7,5 m².Aantal planten:
54 stuks.Bij € 5 per pot:
ongeveer € 270.
Dat bedrag schrikt af, en daarom doet bijna iedereen hetzelfde: verder uit elkaar planten. Dat werkt niet — de grond blijft twee jaar open, het onkruid wint en je bent uiteindelijk duurder uit. De betere oplossing is in groepen van drie of vijf dezelfde soort planten en het eerste jaar de gaten vullen met eenjarigen uit zaad, die een paar euro kosten voor het hele vak.
Uitkomst: 54 planten op 7,5 m². Koop liever vijftien soorten in groepjes dan vijfenvijftig verschillende: een border met weinig soorten in grote groepen oogt rustiger én is goedkoper, omdat je per soort de voordeligere potmaat kunt nemen.
Reken het na met je eigen maten:
Hoeveel planten passen er in je border?
Bereken het aantal planten op basis van de aanbevolen plantafstand.
Van leeg bed naar volle border
- Tel eerst de uren zon; kies daarna pas planten.
- Maak de border minstens 80 cm breed, liever 120 tot 150 cm.
- Vijf centimeter compost erover, oppervlakkig inwerken, elk najaar herhalen.
- Werk in drie hoogtelagen en plant in groepen van drie, vijf of zeven.
- Verdeel de bloei over het jaar en laat grassen in de winter staan.
- Plant op eindafstand, mulch, en geef het eerste jaar goed water.
Meer lezen bij
- Planten en bomen kiezen — Milieu Centraal
Cristian Soto schrijft over tuinieren, moestuinen en klussen in en om het huis. Hij bouwt de rekenhulpen op deze site zelf en test elke berekening met echte maten uit zijn eigen tuin voordat die online gaat. Zijn uitgangspunt: uitleggen in gewone taal wat andere sites vaag laten.