Kruiden zijn de makkelijkste manier om te beginnen met eetbaar tuinieren, en een balkon is er verrassend geschikt voor. Wat het lastig maakt is niet het kweken zelf, maar één ding dat bijna iedereen verkeerd doet: mediterrane en vochtminnende kruiden bij elkaar in dezelfde pot zetten.
De twee groepen die je uit elkaar houdt
Dit is het hele geheim. Kruiden vallen in twee kampen met tegengestelde wensen:
| Mediterraan | Vochtminnend | |
|---|---|---|
| Welke | Rozemarijn, tijm, oregano, salie, lavendel | Bieslook, peterselie, munt, basilicum, koriander |
| Grond | Schraal, zandig, goed doorlatend | Voedzaam, vochthoudend |
| Water | Weinig, laten opdrogen | Regelmatig, niet laten uitdrogen |
| Zon | Zoveel mogelijk | Halfschaduw mag |
| Mest | Bijna niet | Af en toe |
Zet je rozemarijn en munt samen in één bak, dan verliest er altijd één. Twee potten kosten je niets extra en lossen het probleem definitief op.
Hoeveel zon heeft je balkon?
Kijk eerst welke kant je balkon op ligt, want dat bepaalt de keuze meer dan wat dan ook.
- Zuid, 6 uur zon of meer: ideaal voor mediterrane kruiden. Let alleen op uitdroging: potten tegen een warme muur worden in juli ovens.
- Oost of west, 3 tot 5 uur: de breedste keuze. Bijna alles doet het hier.
- Noord, minder dan 3 uur: beperkt maar mogelijk. Bieslook, munt, peterselie en citroenmelisse redden zich prima.
Basilicum is de uitzondering die veel warmte én veel vocht wil. Die doet het op een beschut, zonnig balkon vaak beter dan in de volle grond.
Potten: liever te groot dan te klein
De meest gemaakte beginnersfout is een te kleine pot. Kleine potten drogen binnen een halve dag uit en dan is het over.
- Minimaal 20 centimeter diep voor de meeste kruiden.
- 30 centimeter of meer voor rozemarijn, salie en lavendel, die diep wortelen.
- Altijd gaten in de bodem. Geen enkel kruid overleeft natte voeten.
- Terracotta ademt en is ideaal voor mediterrane kruiden; kunststof houdt vocht vast en is beter voor peterselie en munt.
Leg onderin een laagje hydrokorrels of grof grind van 2 centimeter voor de afwatering.
De juiste grond
Gewone potgrond werkt voor de vochtminnende groep. Voor mediterrane kruiden meng je er een derde scherp zand of perliet doorheen: die willen schraal en doorlatend staan, en in rijke potgrond gaan ze slap groeien en smaken ze flauwer.
Ververs de grond elk jaar of elke twee jaar. In een pot is de voeding sneller op dan je denkt.
Water geven zonder na te denken
Vergeet schema. Steek je vinger 2 centimeter in de grond:
- Voelt droog: water geven.
- Voelt vochtig: wachten.
Bij mediterrane kruiden laat je het gerust helemaal opdrogen tussen twee beurten. Bij basilicum en peterselie niet.
Geef water op de grond, niet over het blad, en het liefst in de ochtend. Gooi altijd het water uit de onderschotel weg: een pot die in water staat, verrot van onderaf.
Oogsten is onderhoud
Dit begrijpen veel mensen niet: kruiden knippen is geen roof, het is snoei. Regelmatig oogsten houdt de plant compact en productief.
- Basilicum: knip hele toppen af boven een bladpaar, nooit losse blaadjes van onderaf. De plant vertakt en wordt twee keer zo groot.
- Bieslook: knip met een schaar tot 3 centimeter boven de grond. Groeit gewoon terug.
- Munt: snijd hele stengels af, niet alleen de topjes.
- Rozemarijn en tijm: neem jonge, groene scheuten; snijd niet in het oude, verhoute hout.
- Bloemknoppen weghalen bij basilicum, munt en koriander. Zodra ze bloeien, wordt het blad bitter en stopt de groei.
Wat er in de winter gebeurt
Niet alles blijft staan, en het helpt te weten wat wat is:
- Eenjarig (basilicum, koriander, dille): gaan dood in de herfst. Elk jaar opnieuw zaaien.
- Winterhard (bieslook, munt, tijm, oregano, salie): sterven bovengronds af en komen in het voorjaar terug. Zet de pot tegen de muur en dek hem in.
- Half winterhard (rozemarijn, laurier): overleven meestal, maar in een pot op een winderig balkon niet altijd. Wikkel de pot in en zet hem beschut.
Peterselie is tweejarig: het tweede jaar gaat hij bloeien en wordt het blad bitter. Zaai elk jaar nieuw.
Vijf kruiden om mee te beginnen
Als je klein wilt starten, zijn dit de meest vergevingsgezinde:
- Bieslook. Onverwoestbaar, komt elk jaar terug.
- Munt. Groeit overal, maar altijd apart in een eigen pot — anders neemt hij alles over.
- Tijm. Vergeet je hem water te geven, dan vindt hij dat prima.
- Peterselie. Verdraagt halfschaduw en oogst je maandenlang.
- Basilicum. Meer aandacht nodig, maar het verschil met de supermarktversie is groot.
Wil je verder gaan dan kruiden, kijk dan bij een moestuin beginnen en de zaaikalender.
Kort samengevat
- Houd mediterrane en vochtminnende kruiden in aparte potten.
- Minstens 20 cm diep, 30 cm voor rozemarijn en salie, altijd met gaten.
- Meng een derde zand door de potgrond voor mediterrane soorten.
- Water geven op gevoel: vinger 2 cm in de grond.
- Regelmatig oogsten houdt de plant productief; haal bloemknoppen weg.
- Munt altijd in een eigen pot, anders verdringt hij de rest.
Cristian Soto schrijft over tuinieren, moestuinen en klussen in en om het huis. Hij bouwt de rekenhulpen op deze site zelf en test elke berekening met echte maten uit zijn eigen tuin voordat die online gaat. Zijn uitgangspunt: uitleggen in gewone taal wat andere sites vaag laten.